ویژگی ها و شاخصه های نظام آموزشی امام صادق (ع)

برچسپ ها: امام ، های ، صادق ، ویژه گی

Print Friendly and PDF

مقدمه

اهتمام دین اسلام به امر آموزش و یادگیری سـبب شـده اسـت که این مساله ویژگی بارز تـمدن اسـلامی بـه شمار آید. تشبیهات و کنایه های بلیغ قرآن کریم در باب اهمیت علم، دلیل روشن جایگاه رفیع دانش در کتاب مقدس مسلمانان است. تاکیدات پیامبر اکـرم (ص) بـر فـراگیری علم و برداشته شدن مرزهای زمانی و مکانی درمسیر آمـوزش در بـیانات ایشان، گواه ارزش والای مساله تعلیم و تربیت در متن اسلام است . ائمه شیعه به عنوان وارثان اصلی علوم نبوی، همواره توجه ویژه ای بـر امـر دانـش و دانش افزایی داشته، تلاش شایسته ای برای انتشار علوم در جامعه اسـلامی، انجام دادند. فرمایشات حضرت علی (ع) و امامین حسنین (ع)، آموزش های امام سجاد(ع) که بیشتر در قالب دعا و مناجات بوده و فـعالیت هـای امـام باقر (ع) و تشکیل درس ایشان در مدینه، نشان می دهد که این مساله هـمواره از مـهم ترین دغدغه های ائمه شیعه بوده است، لکن شرایط سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جامعه اسلامی، فرصت کـمتری را در اخـتیار ایشـان قرار می داد و فضا برای ایجاد یک نظام آموزشی منسجم فراهم نبود.

در عـصر امـام صـادق (ع)، شرایط سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جامعه اسلامی متحول شد. در این دوره زمینه های شکوفایی علمی مسلمانان فـراهم آمـده و مـوانع رشد فرهنگی شیعه تا حدی برداشته شد. امام صادق (ع) نیز از فرصت های موجود بـهره جـست و نظام آموزشی گسترده ای را طراحی ومدیریت کرد.

در زمینه نظام آموزشی امام صادق (ع) تحقیقات قـابل تـوجهی انـجام نگرفته است. البته در لابلای تحقیقاتی که درباره امام صادق (ع) انجام گرفته، به صورت اسـتطرادی اشـاراتی به فعالیت های فرهنگی آن حضرت، مشاهده می شود، ولی به هیچ عنوان چنین تـوجهاتی، انـعکاس دهـنده تصویری کامل از مبانی، ویژگی ها و روش های نظام آموزشی امام صادق (ع) نیست . اگر چه دکتر عـادل ادیب در بـخشی از کتاب خود به نام «زندگانی تحلیلی پیشوایان ما»، دکتر احمد رضا خـضری در قـسمتی از کـتاب «تاریخ تشیع»، رسول جعفریان در کتاب «حیات فکری و سیاسی امامان شیعه»، علی محمد علی الدخیل در کـتاب «الأئمّـتُنا»، هـاشم معروف الحسنی در کتاب «سیرة الأئمة الإثنی عشر» و همچنین استاد شهید مرتضی مـطهری در کـتاب ارزشمند «سیری در سیره ائمه اطهار»، به بخشی از فعالیت های فرهنگی امام صادق (ع) پرداخته اند.

در مقاله حـاضر تـلاش شده است ، با توصیف و تحلیل داده های تاریخی و روایی، مهم ترین ویژگی هـا و شـاخصه های نظام آموزشی امام صادق (ع) بررسی شـود.

مـفهوم شـناسی

نظام: مجموعه قوانین ، قواعد، سنن، یا نوامیسی کـه قـوام و انتظام چیزی بر آن نهاده شده است (انوری، ۱۳۸۲، ج ۸: ۷۸۵۳ ).

آموزشی: عمل آموختن و یادگیری (همان، ج ۱: ۱۶۱).

نـظام آمـوزش امام صادق (ع): مراد از آن مجموعه ای از اجـزاست کـه برای نـیل بـه اهـداف عالیه آموزشی توسط امام صادق (ع) طـراحی و تـوسعه داده شده است.

بسترها و زمینه های تشکیل نظام آموزشی در عصر امام صادق (ع)

رخـدادهای مـهم واپسین سالیان حکمرانی امویان عرصه و مـجالی برای رشد تکاپوهای فـرهنگی شـیعه فراهم آورد. شکل گیری بحران هـای سـیاسی، اوج گیری شورش های اجتماعی، آغاز دعوت عباسیان، آشفتگی فرهنگی و شور و نشاط علمی در این دوره ، از جمله مهم ترین زمینه هـای تـرسیم شـاکله فرهنگی تشیع در عـصر امـام صادق (ع) به شمار مـی آید. در این دوره، جـریان های فکری و مذهبی مثل زنادقه، مرجئه، صوفیه، حنفی و مالکی در این دوره ظهور کردند و نوعی شور و نـشاط عـلمی بی نظیر در دنیای اسلام به وجـود آوردنـد.

۱-خدا محوری

نظام آموزشی امام صادق (ع) بر محوریت شناخت و معرفت الهی شکل گرفته است . هـمانگونه کـه همه اجزای عالم، هدف دار است و بـه سـوی خـداوند روانـند، مـعرفتی را هم که مـا بـاید کسب کنیم باید در جهت شناخت خداوند و در جهت تحقق اهداف الهی باشد. امام صادق می فرماید: «جـملگی دانـش مـردمان را در چهار چیز یافتیم: ۱- پروردگارت را بشناسی ۲- بدانـی کـه تـو را چـگونه آفـریده اسـت ۳- بدانی از تو چه می خواهد ۴- بدانی چه چیزی تو را از دینت خارج می کند.» (صدوق، ۱۴۰۳، ج ۱:۲۳۹). از این بیان، محوریت شناخت الهی در آموزش روشن می شود. بنابراین هر انسانی باید بـه عنوان یکی از آحاد این نظام گسترده حقایق عالم را کشف کند و دانش خود را برای اقامه عدل و قسط به کارگیرد که نتیجه آن جامعه ای هماهنگ است که بر اساس دستورات الهی استعدادهای درونی انـسان در آن شـکوفا می شود.

در اندیشه امام صادق (ع) تکامل انسان در رسیدن به عبودیت الهی است و رسالت نظام آموزشی صرفا انتقال دانش نیست، بلکه نظام آموزشی نظام تعلیم و تربیت است و این امر زمانی مـحقق مـی شود که هدف اصلی آن تکامل روحی و معنوی شاگردان باشد.

نظام آموزشی کنونی در غرب، بر مبنای اندیشه سکولار و hiumanism و بر محوریت خواست بشر در جهت تـوسعه مـعاش و تمتع هر چه بیشتر از لذایذ مـادی و دنـیوی با روش غلبه بر طبیعت بنا شده است. این نظام که به دنبال جدایی علم و دین در غرب شکل گرفته ، مهم ترین هدفش تربیت کادرهای مورد نیاز تـمدن غـرب است. بدین ترتیب بـرای اصـلاح آن باید مبانی علوم را بار دیگر بر معتقدات دینی و محوریت خداوند بنا کرد. این ایراد، فراتر از سیستم آموزشی غرب، متوجه تمدن غرب است که برای ماندگار شدنش، نیازهای تخصصی خویش را از طـریق این نـظام آموزشی برآورده می کند.

در کشور ما نیز محوریت خداوند در نظام آموزشی هنوز لباس عمل نپوشیده است و همخوانی مناسبی با نظام آموزشی امام صادق (ع) ندارد. در نظام تعلیم و تربیت امام صادق (ع)، تـحصیل عـلم با عـبودیت الهی عجین شده بود. اولین دانشگاه آن حضرت مسجد بود. دانشمندان بزرگ مسلمان با وضو وارد حجره های مسجد مـی شدند و در زمان نماز، نماز را با جماعت اقامه می نمودند، در حالی کـه امـروز در ایران در مـعدود مدارس ما نماز بر پا می شود و به نظر می رسد ریشه بی ثباتی اخلاقی نسل امروز و مـشکلات فـرهنگی امروز جامعه را باید در چگونگی رفتار آموزشی جامعه که از نظام تعلیم و تربیت اسلامی فـاصله گـرفته اسـت، جست و جو کرد.

نظام آموزشی امام صادق (ع) نظام تعلیم و تربیت است، از این رو معلمان و مربیان اصلی این نـظام باید از خطا مصون باشند تا در فرآیند آموزش خللی رخ ندهد. لذا آن حضرت ابتدا مـردم را به معصومین توجه داده و نـجات عـلمی و فرهنگی مسلمانان را در گرو اخذ تعالیم از معدن رسالت ، دانسته است . شیخ صدوق از ابابصیر روایتی نقل می کند که حضرت فرمود: « ای ابابصیر، درخت دانش، ما خاندان پیامبر(ص ) هستیم. جبرئیل در خانه ما فرود مـی آمد و ماییم خزانه دار علم خداوند و معادن روح خدا، هر کس از ما پیروی کرد نجات یافت و هر کس از ما تخلف کرد هلاک شد و این حقی است بر خداوند» (صدوق، ۱۳۶۲: ۳۰۷ ). از این رو معلمان، مربیان و اساتید مراکز آمـوزشی در مـرتبه اول، باید خودشان تربیت یافته مکتب اهل بیت باشند تا بتوانند دانش پژوهان را مطابق با نظام تعلیم و تربیت امام صادق (ع) پرورش دهند.

در یک نظام آموزشی با ساختاری خدا محور، نوع گرایش عـلمی کـه در اولویت انتخابی قرار می گیرد، باید در جهت نیل به معرفت و شناخت و قرب الهی باشد. از این رو، در اندیشه امام صادق (ع) علوم دینی در اولویت قرار گرفته است. آن حضرت می فرماید: «مسایل دین را خوب بفهمید و عـرب بـیابانی نباشید، زیرا که هرکس مسایل دین خدا را نفهمد، روز قیامت خدا به او نظر نکند و کردار او را پاک نسازد» (کلینی، ۱۴۱۸، ج ۱: ۴۸). همچنین می فرماید: « لَوَددتُ أَنَّ أَصحَابِي ضُرِبَت رُؤوسُهُم بِالسِّیَاطِ حَتَّی یَتَفَقَّهُوا» و می فرماید: «وقتی خـداوند خـیر بـنده ای را خواهد او را خوب دین فهم کند.» (هـمان: ۴۹ ).از این روایات، مـی تـوان به جایگاه علوم دینی در آموزش و همچنین نقش آن در هدایت و کمال انسان پی برد.

در یک نظام آموزشی که در مسیر کمال الهی قرار دارد، رعایت اخـلاق جـزء اصـول لاینفک آن است. در فضاهای آموزشی اگر عالم و متعلم بـه زیور ادب آراسـته نشوند، علاوه بر پیدایش مشکلات داخلی در محیط آموزشی، آثار سوء فرهنگی آن ، گریبان گیر کل جامعه خواهد شد. چون مـعلمان و مـتعلمان حـامل پیام های فرهنگی در جامعه هستند. در اندیشه امام صادق (ع) محیط آموزش بـاید سرشار از عواطف و صمیمیت باشد. از این رو آن حضرت به شاگردانش سفارش می کرد: « علم را با حلم و وقار مزین کنید و در مـقابل اسـتاد و شـاگرد خود متواضع باشید» (همان: ۵۳ ). حضرت سعی داشت این روحیه را در نظام آموزشی خـود عـملیاتی کند ومیان ایشان و شاگردانش ارتباطی سرشار از علاقه و محبت حاکم نماید؛ مثلا وقتی ابان بن تَغْلب بـر حـضرت صـادق (ص ) وارد شد، حضرت برخاست و با او معانقه و مصافحه نمود، و امر فرمود تا بالشی را بـرای وی اضـافه کـنند و در پشتش دو بالش قرار دهند، و با تمام وجه خود به سوی او متوجه شد و نگاه کـرد و إقـبال نـمود. وقتی خبر مرگ أبان را برای حضرت آوردند فرمود: أمَا وَاللهِ لَقَد أوجَعَ قَلْبي مَوتُ أبـان! «سـوگند به خدا آگاه باشید و بدانید که مرگ أبان ، دل مرا به درد آورد!» (طوسی، بی تـا: ۴۴)

در سـایه تـربیت امام، شاگردان نیز همواره به استاد خویش عشق ورزیده و از علم، حلم، تقوا و سعه صـدر آن حضرت تعریف می کردند که نمونه معروف آن سخنان ابوحنیفه و مالک بن انس، بـنیان گـذاران دو فـرقه بزرگ اهل سنت، است.

امام صادق (ع) خودش اخلاق علمی را در مجالس علمی رعایت می فرمود تـا دیگـران نیز الگو بگیرند؛ به عنوان نمونه، آن حضرت در مناظرات، ضمن گفت و گوهای شـبانه گـروه هـای مختلف، آنها را با استفاده از واژه های مؤدبانه و احترام آمیز مورد خطاب قرار می داد؛ مثلا هنگامی کـه زنـدیقی از مـصر برای مناظره با حضرت به مدینه و بعد از آن به مکّه آمد، حضرت او را چـنین خـطاب کرد: «یا اخا اهل مصر؛ ای برادر اهل مصر» و نتیجه مناظره وی با امام این بود که زندیق ایمان آورد و امـام نـیز به یکی از اصحاب خود هشام بن حکم دستور داد تا تعلیم آداب و شـرایع اسـلام به او نمود.( صدوق، ۲۰۰۹: ۹۸؛ مجلسی، ۱۴۰۳، ج ۳: ۵۱) همچنین ابان بـن تـغلب روایت مـی کند که من درخدمت حضرت ابوعبداللّه در مـکه حـاضر بودم ناگاه مردی از اهالی یمن به خدمت آن امام رسید و سلام کرد. آن حضرت جـواب سـلام او را داده وگفت: مرحبا یا سعد. در روایتی دیگـر از ابـان بن تـغلب، امـام صـادق (ع) ازمردی که پیش او آمده بود سؤالاتی رامـی پرسـد ودر ضمن سخنان او را با القاب محترمانه ای مورد خطاب قرار می دهد. مثلا«یا اخـا العـرب»؛ که در پاسخ، شخص نیز متقابلا ادب را رعـایت می کرد (همان، ج ۵۵: ۲۱۹) بـنابراین اگـر نظام آموزشی امام صادق (ع) بـه عـنوان الگو قرار گیرد و در مراکز آموزشی، علاقه و محبت لازم میان استاد و شاگرد ایجاد شود دانـش آمـوز به راحتی نا امید نـخواهد شـد کـه نا امید شـود از تـحصیل و آن را رها کند.

در نظام آمـوزش امـام صادق (ع) که بر مبنای خدامحوری و کسب معارف الهی تاسیس شده است ، پذیرش داوطلبان باید مـطابق ضـوابط صورت گیرد و امر مقدس تعلیم نـباید بـر افراد نـا اهـل سـپرده شود و حکمت به کـسانی که قا لیت آن را داشته و آن را ضایع نمی کنند ، تعلیم داده شود. حضرت می فرماید:« تعلیم به نـااهـل کاری عبث و بیهوده است» (صدوق، ۱۴۱۲، ج ۶: ۳۷۵ ) از این گـفتار اسـتنباط مـی شـود کـه بذر علم بـرای بـارور شدن به محل مرغوب و قابل اعتماد نیاز دارد که هزینه را تباه نکند. از این رو حوزه های علمیه در فرایند پذیرش طـلاب بـاید دقـت عمل بیشتری کنند تا به فرمایش امـام جـامه عـمل پوشـانده شـود.

۲- عـقل گرایی معتدل

در عصر امام صادق (ع) برداشت های متفاوت و گاه متضادی از عقل صورت می گرفت. برخی از اندیشمندان، آن قدر عقل را به حضیض ذلت کشانده بودند که گویی هیچ ارزش و دخـالتی در حوزه آموزش و معرفت ندارد و برخی آنچنان عقل و خرد را در مسند بالا نشانده بودند که گویی او تنها حاکم سرزمین معرفت و دانایی و سایر منابع شناخت یر دستان عقل هستند. عالمان اهل حدیث به نـص گـرایی روی آورده و یگانه مرجع و منبع دستیابی به معارف دینی را ظواهر آیات و روایات و نصوص می دانستند و با هرگونه خردورزی در متون دینی به مخالفت برخواستند. « برخی از حدیث گرایان تا آنجا بر ظواهر نصوص کتاب و سـنت جـمود ورزیدند که در قلمرو باورهای دینی و صفات الهی دچار انحراف تجسیم و تشبیه شدند و یا مجبور به توقف گردیده و درک عقل را نسبت به مفاهیم دینی تعطیل نـمودند» (شـهرستانی، ۱۴۲۵: ۷۳)؛ برای مثال شخصی از مالک بـن انـس درباره استوای خداوند بر عرش که در قرآن کریم وارد شده ، سوال کرد وی سرش را پایین انداخت و گفت: الاستواء معلوم و الکیفیه مجهوله و الایمان به واجب و السوال عنه بـدعه» (هـمان: ۸۹) و از این رو افرادی همچون شافعی و احـمدبن حـنبل نیز به مخالفت با علم کلام پرداختند.

در مقابل این گروه، معتزله را عقل گرایان افراطی دانسته اند، به گونه ای که در اندیشه آنها عقل و احکام عقلی نقش مهم و تعیین کننده ای در کشف و استنباط اعـتقادات دینـی و همچنین اثبات این عقاید بر عهده داشته است، لذا آنها در روش خود، هر مسأله ای را بر عقل و خرد آدمی عرضه می کردند و اگر توجیه عقلانی برای آن می یافتند آن را می پذیرفتند (همان: ۳۹ ). به نظر مـی رسـد ابوحنیفه نـیز که معاصر امام صادق (ع) و از شاگران آن حضرت بوده ، دچار افراط شده و عقل را در شناخت و معرفت کافی دانسته است. وی در کـتاب «الفقه الابسط» تصریح می کند: « در ایمان آوردن به خدا دلیل عقلی کافی اسـت، زیرا کـسی کـه در سرزمین کفر اقرار به اسلام نماید و چیزی از شرایع و فرایض را هم نداند، اگر بمیرد مومن مرده است» (ابـلاغ، بـی تا: ۱۶۸). در جهان معاصر نیز ساختار نظام آموزشی غرب بر عقل گرایی افراطی پایه گـذاری شـده کـه معتقد است تنها می توان قضیه ای را عقلا پذیرفت که صدق آن برای همه عاقلان در تمامی زمـان ها و مکان ها به اثبات رسد ( صادقی، در آمدی بر کلام جدید: ۴۲).

در نظام آمـوزشی امام صادق (ع) رویکردی مـعتدل دربـاره عقل اتخاذ گردیده و با حفظ جایگاه نقل، از نقش عقل نیز در فهم آموزه های دینی بهره گرفته شد. از این رو ضرورت عقل گرایی معتدل، در شالوده نظام آموزشی امام صادق (ع) جزو مبانی پذیرفته شده مـی باشد. به این معنی که در این نظام، گزاره های اعتقادی و دینی بر پایه تفکر و تعقل انسانی گره خورده است. ایشان می فرماید: «هر کس عقل داشته باشد، دین دارد و هر کس دین داشته باشد، وارد بهشت مـی شـود.» بنابراین سعادت بشر در گرو خردورزی اوست . آن حضرت به مفضل می فرماید: «ای مفضل، هر که تعقل نکند رستگار نشود و تعقل بی دانش میسور نگردد.» (کلینی ، ۱۴۱۸: ۴۲)؛ یعنی بدون نظام تعلیم تربیت خـردورزی مـعنا پیدا نمی کند. چون عقل برای شکوفا شدن نیاز به بستری دارد تا بارور شود و به بالندگی برسد. در اندیشه امام صادق (ع) عقل تنها قطعا کافی نیست و عقل برای دریافت معارف نـیاز بـه نور الهی دارد. امام صادق می فرماید: «. ...وقتی عقل انسان به نورموید باشد دانشمند، حافظ، یادآور، باهوش و فهمیده شود و از این رو بداند چگونه و چرا و کجا و بشناسد خیرخواه و بدخواه را و وقتی این را شناخت، روش پیوست و جـدایی خـود را بـشناسد و در یگانه پرستی خدا و دل دادن به فـرمانبری مـخلص گـردد...(همان: ۴۰)

پرسش های گوناگون شاگردان امام در برداشت عقلی از ظواهر آیات و متون دینی ، بیانگر جایگاه رفیع عقل در نظام آموزشی آن حضرت و بها دادن به آن در تـاویل ظـواهر نـصوص است ؛ از باب نمونه، زمانی که معاویه بن وهـب از رویتـ خداوند سوال کرد، حضرت می فرمود: « رویت دو گونه است: رویت قلبی و رویت بصری و آنچه در مورد خداوند امکان پذیر است رویت قلبی است نه بـصری» (مـجلسی، ۱۴۰۳، ج ۴: ۵۴ ). چـون عقل حکم می کند که خداوند جسم نیست پس قابل رویت بـصری نیست.

باید گفت: یکی از دلایل موفقیت امام در مهندسی فرهنگی جامعه شیعه و خضوع مخالفان و ملحدان در مقابل آن حضرت، استفاده از عقلانیت و بـه کـار گـیری آن در مباحث و مناظرات علمی بوده است. چون برخورداری از موضع مناسب برای ایسـتادگی در بـرابر تهاجم فرهنگ های بیگانه و مقابله با آنها، استدلال های عقلی قوی و استوار می طلبد و امام صـادق (ع) در مـوارد بـسیاری از مناظرات، از استدلال های عقلی استوار، برای آسیب پذیر کردن مشکوکات طرف مقابل اسـتفاده مـی کـردند که به ذکر یک مورد بسنده می شود. در یکی از مناظرات، زندیق با استدلالی باطل، بـیان مـی کـرد که اگر خدا در آسمان باشد، چگونه می تواند در زمین هم باشد اگر در زمین بـاشد، چـگونه می تواند در آسمان هم باشد؟ امام با منطق و برهانی قاطع فرمود آنچه که تـوصیف کـردی، صـفت مخلوق است نه صفت خالق؛ زیرا این مخلوق است که وقتی از مکانی به مکان دیگـر مـنتقل می شود، محل اول خالی از اوست و از جریاناتی که در مکان اول اتفاق می افتد، مطّلع نـیست، ولی خـداوند مـتعال هیچ مکانی از او خالی نیست (طبرسی، ۱۴۰۳، ج ۲: ۳۳۹).  نهادینه شدن عقل گرایی معتدل در نظام تعلیم و تربیت امام صـادق (ع) آن را در شـمار شاخصه های مکتب تشیع قرار داده است .

۳- فرا قومیتی ، فرامذهبی، جهان شمولی

در نـظام تـعلیم و تـربیت امام صادق (ع) برای طالبان علم، محدودیت مرزی، مذهبی، فکری، سیاسی ، سنی و غیره وجود ندارد. نـظام آمـوزشی امـام صادق (ع) تبلور یک دانشگاه فراملی و فرا قومیتی و جهان شمول است که همه افـراد از هـر نوع جریان فکری و از هر منطقه جغرافیایی با هر نژاد و زبانی می توانند در آن فعالیت علمی نمایند. ایشـان مـی فرماید: « حکمت گمشده مومن است، پس هر جا که یکی از شما گـمشده اش را یافـت، آن را فراگیرد» (کلینی، ۱۳۶۳: ۱۶۷). از این رو در دانشگاه آن حضرت، به لحاظ پراکـندگی جـغرافیایی، شـاگردانی از نقاط مختلف ایران ، (قم، خراسان، فارس، هـمدان...) عـراق، مصر، شام، لبنان و...حضور داشتند که خود نشان از گستره آوازه این نظام علمی در دنیای اسـلام و بـلکه جهان دارد.

به لحاظ فکری نـیز در حـوزه درس آن حـضرت، اعـمال مـحدودیت نمی شد. در علم کلام بزرگان مـعتزله و در عـلم فقه رهبران مذهبی اهل سنت همچون مالک بن انس و ابوحنیفه اجازه حـضور در مـجالس درسی داشتند و در همه علوم، افراد بـرای طرح آرا و اندیشه های خـود کـاملا آزاد بودند و هیچ کس به دلیل ارایه نـظر مـخالف مورد سرزنش قرار نمی گرفت. حضور شخص امام صادق (ع) در مناظرات علمی با زنـادقه و مـلحدان، بهترین موید است که یکـی از مـولفه هـای نظام آموزشی امـام صـادق (ع)، محدود نکردن دانش پژوهـان و لزوم بـرگزاری کرسی های آزاد اندیشی است. امام به این مهم توجه داشت که بالندگی و تولید عـلم ، بـدون تبادل آراء و اندیشه ها نا ممکن اسـت. از این رو در مـجالس علمی کـه بـا حـضور آن حضرت شکل می گـرفت، تعصب ، پیش داوری و سرکوب جایی نداشت.

نظام تعلیم و تربیت امام صادق (ع) بگونه ای بود که هر کـس در هـر سنی میتوانست وارد آن شود و تا هر زمـان کـه مـی خـواست فـرصت استفاده از مکتب را داشـت. و این امـر دو پیامد مثبت داشت: یکی آن که هر کس با علاقه خود و در سن مورد نظر خود در این کلاس هـا شـرکت مـی کرد واین موضوع التهابات پژوهشی را در مکتب افـزایش مـی داد و دیگـری نـهادینه کـردن عـدالت در امر آموزش و ایجاد فرصت های برابر بود.در نظام آموزشی حاکم در کشورما ممکن است هر کسی نتواند درطول سه سال دوره متوسطه را تمام کند و ممکن است کسی توانایی بـیشتر داشته باشد و بتواند در دو سال، آن را تمام کند. در حالی که در نظام تعلیم و تربیت امام صادق (ع) با هر کس فراخورحالش رفتار می شد.

امروزه با وجود پیشرفت علمی و تحقیقاتی جهان، متاسفانه برخی کـشورهای دنـیای امروز، دستاورهای مراکز علمی خود را، انحصاری کرده و از استفاده آن برای دیگران، ابا می کنند. نظام آموزشی امام صادق (ع)، با این رویه کاملا مخالف بوده و پخش و نشر دستاوردهای علمی را در سرلوحه بـرنامه هـای خود قرار داده بود. از این رو، آن حضرت دانشی را که دیگران از آن سیراب نشوند، همانند چراغی که جلو پرتو افشانی آن گرفته شود، می داند. همچنین از توصیه امـام بـه مفضل بن عمرو در خصوص لزوم کـتابت آمـوزه ها، می توان دریافت که یکی از ثمرات آن ، نشر علوم برای آیندگان است (کلینی، همان: ۷۳). در سایه این رویکرد امام ، هزاران دانشمند تربیت شده و در نقاط مـختلف دنـیا پراکنده و به انتشار عـلوم پرداخـتند. به نظر می رسد، یکی از دلایل مهم ارجاع مردم به شاگردان توسط آن حضرت، ایجاد بسترهای لازم برای انتشار علوم در جامعه بود.

خروجی و حاصل ابتکار امام صادق (ع) در راه اندازی یک نظام آموزشی بسیط، فـرامذهبی و جـهان شمول، تربیت دانشمندانی بودکه غالبا از بنیانگذاران علوم و فنون بوده و نقش سازنده ای را در پویایی فرهنگ و تمدن اسلامی ایفا نمودند. جابر بن حیان پدر علم شیمی که بارها خود را شاگرد امام صادق (ع) خوانده و مطالبی از آن حـضرت نـقل کرده اسـت (جابربن حیان، ۱۴۲۷: ۵۷۱ ). بیش از دویست کتاب در حوزه علوم طبیعی و شیمی نوشته که به زبان های مختلف در اروپا ترجمه و تـدریس می شد.

بسیاری از بزرگان فقها، متکلمین و برجستگان پهنة علم و دانش از پرورشـی یافـتگان نـظام تعلیم و تربیت امام صادق بوده اند. از این عده می توان کسانی همچون زرارة بن اعین و دو برادرش بکر و حمران، مـحمد بـن مسلم، برید بن معاویه، هشام بن حکم ، هشام بن سالم ، ابان بن تـغلب، ابـوبصیر و عـبدالله بن سنان را نام برد. همچنین بسیاری از دانشمندان برجسته و پیشوایان مذاهب اهل سنت، از بهره وران دانشگاه آن حـضرت محسوب می شده اند. از این میان می توان به افرادی مانند یحیی بـن سعید انصاری، مالک بـن انـس، سفیان ثوری، ابن عیینه، ابوحنیفه، بن شعبه ، ابو عمرو بن علاء و عمرو بن دینار، اشاره کرد.

٤- تخصص گرایی

نظام آموزشی امام صادق (ع) الگوی یک دانشگاه جامع در تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی است.

حـوزه درسی آن حضرت، در گرایش های مختلف علوم، پذیرای دانشجویان بوده و به تربیت متخصصان اهتمام داشت و این طرحی بود که تا به آن روز، در جامع اسلامی سابقه نداشته است. این امر ریشه در دو ویژگی موجود در خود امام صادق (ع) دارد:

اول تـوان مـهندسی ومدیریت ایشان که توانست دانشگاهی با قابلیت و ظرفیت وسیع در رشته های متفاوت ایجاد کند و دوم توان علمی خود امام که در همه علوم به عنوان یک متخصص مرجع و صاحب نظر به شمار مـی آمـد. نویسنده کتاب «الامام الصادق (ع) کما عرّفه علماءُ الغرب» می گوید «وقتی انسان آثار امام صادق (ع) را مورد بازبینی قرار می دهد، خواننده گاه گمان می کند که در برابر یک دانشمند شـیعی قـرار دارد و گاه خود را در برابر یک عالم فلکی می انگارد و گاه در برابر طبیبی حاذق که بدن انسان را تشریح و امراض و اسقام و علل و طرق معالجه آن را بیان می کند و وقتی به علوم انسانی ومعنوی بـاز مـی گـردد، در برابر خویش عالمی ربانی و چـهره ای مـلکوتی مـشاهده می کند»(آل علی، ۱۴۲۰: ۴۳ ).

امام صادق (ع) بر این امر واقف بود که تخصصی شدن علوم و عمیق تر شدن در یک تخصص، زمینه های نوآوری را فـراهم آورده بـه گـسترش علوم می انجامد. از این رو، در دانشگاه وسیع خود متخصصین بـسیاری را در عـلوم و فنون مختلف، تربیت فرمود که خود اینها صاحبان نظر بودند. وقتی کسی نزد آن حضرت برای علم اندوزی می آمـد، حـضرت مـی پرسید که خواهان آموختن کدام علم است؟ اگر مرد پاسـخ می داد: فقه. امام او را به متخصّص فقه راهنمایی می کرد و اگر می گفت: تفسیر، او را به متخصّصان تفسیر دلالت می کـرد و بـه هـمین ترتیب اگر می گفت: حدیث یا سیره یا ریاضیات یا پزشکی یا شیمی، آن حـضرت وی را بـه برجستگان و خبرگان در این علوم راهنمایی می کرد و آن دانشجو به ملازمت هر کس که خود می خـواست، در مـی آمـد تا پس از مدتی به دانشمندی توانا و برجسته در دانش دلخواه خود تبدیل شود.

سـید امـیر عـلی نیز به تنوع رشته های درسی دانشگاه امام صادق (ع) اشاره کرده می گوید: در مـجالس او تـنها کـسانی که بعدها مذاهب فقهی را تاسیس کردند شرکت نمی کردند، بلکه فلاسفه و طلاب فلسفه از مـناطق دور دسـت در آن حاضر می شدند (سید امیر علی، ۱۹۶۷: ۱۹۳).

برخی متخصصین دانشگـاه امام صـادق (ع) در عـلم شـیمـی (کـیمیا) و ریاضـی دانشمنـدی چـون جابربن حیان، در علـم کلام هشـام بن حکم، در علم فقه امثـال زراره، در حـکمت و زیسـت شنـاسی مفضل بن عمرو و هچنین شاگردان دیگری که در علوم پزشکی و هیئت و نجوم و عـلوم دیگـر بـودند که در زمینه های خودشان تبحر داشتند. کتاب های نوشته شده در موضوعات مختلف توسط شاگردان امـام صـادق (ع) نیز حاصل تخصصی بودن علوم در دانشگاه امام صادق (ع) می باشد.

٥- پژوهش مـحوری

یادگـیری اسـاسا ماهیتی علمی و پژوهشی دارد و کلاس درس ، محلی است که باید شاگردان به شیوه علمی ، مفاهیمی را کـشف کـنند. بـر اساس رویکرد علمی و پژوهشی، موضوعات درسی از سوی استاد و دانشجو به صورت مـسأله طـرح می شود. دانشجویان برای کشف مفاهیم و بررسی محتوا به صورت گروهی یا فردی تشویق می شوند. آنـها بـه جمع آوری اطلاعات می پردارند و جواب ها و نظریات خود را مطرح می کنند و سـپس بـه ارزیابی جواب ها می پردازند و در نهایت بـهترین جـواب را ارایه مـی دهند. برخورد بامساله، تعریف مساله، ارایه فرضیه، آزمـایش فـرضیه ونتیجه گیری، مراحل یک روش علمی را تشکیل می دهند.

این روش علمی، در نظام آموزشی امام صـادق (ع) نـیز جایگاه ویژه ای داشته است. امام بـه پرورش شـاگردان دانش پژوه اهـتمام خـاصی داشـته و با تشویق آنها به کتابت و اجـتهاد، روحـیه پژوهش را در آنها زنده می کرد. امام می فرماید: « دل به نوشته ها اعـتماد دارد» «بـنویسید چون تا ننویس دی نمی توانید حـفظ کنید» «و کتاب ها و نـوشته هـای خود را محافظت کنید که در آینـده بـا آنها نیازمندید» (کلینی، ۱۴۱۸، ج ۱: ۷۲). خطاب به جمعی از شاگردان که ابوبصیر هم در یان آنها بود، فـرمودند: بـنویس دی، چرا که علوم حفظ نـمی شـود، مـگر با نوشتن. هـمچنین بـه مفضل بن عمرو نـیز چـنین امر می کند: «بنویس و علم خود را درمیان هم مذهبان خود پخش نما و اگر ازدنـیا رفـتی ، کتاب ه یت را به پسرانت ارث بده» (هـمان: ۷۳). شـاگردان ایشان تـالیفات خـود را بـر وی عرضه نموده و آن حضرت نـیز پس از بررسی آنها را تصحیح یا تایید می نمود. به عنوان نمونه، عبیدالله بن علی حلبی کتاب خـود را بـر امام عرضه کرد و امام صادق (ع) نـیز آنـ را صـحیح دانـست (نـجاشی، ۱۴۱۳: ۲۳۱).

در واقع آنچه کـه مـا از آن به اجتهادیاد می ک یم و آن را از شاخصه های فقه شیعی می دانیم، با آموزش پژوهش محور مطابقت دارد کـه بـه دسـت امام صادق (ع) عملیاتی گشته است. امام صـادق (ع) حـتی در زمـان خـویش کـه عـصر امام معصوم است به دانش پژوهان توصیه می کرد در صورت عدم دسترسی به امام معصوم اجتهاد بکنند و بر اجتهاد خود عمل کنند، حتی نتایج اجتهاد خود را بـه دیگران هم انتقال بدهند؛ یعنی امام نه تنها فرصت های پژوهشی یجاد نمود، بلکه شاگردانش را ملزم به پژوهش می کرد.

در این زمینه می توان به توصیه امام صادق (ع) به عبدالاعلی مـولی آل سـام، اشاره کرد. وی به امام صادق (ع) عرض می کرد: « لغزیدم و در اثر آن ناخنم جدا شد، مرهم و دارویی بر انگشتم قرار دادم ؛ با این حالت، چگونه وضو بسازم ؟ حضرت فرمود: «یعرف هذا و اشباهه مـن کـتاب اللّه عزّوجل ، قال اللّه تعالی: وَ مَا جعلَ عَلَیکُم في الدین من حَرَجٍ اِمسَح عَلَیهِ» (طوسی، ۱۳۶۵، ج ۱: ۳۶۳. طوسی ، ۱۳۹۰، ج ۱: ۷۷. حرعاملی، همان، ج ۱: ۳۶۴).«حکم این مساله و امثال آن رامی تـوان از قـرآن کریم دریافت . خداوند فرموده: در دین بـرای شـما حرجی قرار داده نشده است.» در این جا امام صادق (ع) با تبیین و تعلیم قاعده لاحرج، راه پژوهش را می آموزد، امام صادق (ع) به عبدالاعلی توصیه می کندکه بـه آیات قـرآن مراجعه کند و با پژوهـش و تـحقیق قواعد فقهی را از آنها استخراج نماید. در واقع امام صادق (ع) تفکر و اندیشیدن را به شاگردان می آموخت تا دریچه های نوآوری در حوزه های مختلف علوم و فنون گشوده شود. از این رو ایشان بر پرسش تاکید داشـت و بـه شاگردانش می فرمود: «بپرسید از من، پیش از آنکه مرا از دست بدهید» (قاضی ۱۴۱۲، ج ۱۴: ۲۹۲) چون پرسشگری روحیه پژوهش و تحقیق را تقویت می کند و زمینه های نوآوری علمی را فراهم می نماید.

کشور ما به عنوان تـنها نـظام اسلامی شـیعی که رئیس مکتبش امام صادق (ع) است باید بیشترین اهتمام را بر پژوهش داشته باشد. لکن در نظام آموزش کشور مـا هنوز تحقیق و پژوهش جایگاه اصلی خود را نیافته است. چنانچه آموزش و پرورش قـصد تـوسعه فـرهنگ پژوهش در مدارس را دارد باید این فرهنگ را در دوره ابتدایی ایجاد نموده و در دوره های تحصیلی بالاتر آن را بسط و گسترش دهد. متاسفانه در دوره ابتدایی جـایگاه پژوهـش خالی بوده و در کتب درسی مجالی برای پرداختن به آن پیش بینی نشده است. در برنامه درسـی بـاید جـایی برای پژوهش در نظر گرفته شود و تنها بر محفوظات تکیه نشود و درصدی نیز به فعالیتهای عـلمی دانش آموز اختصاص یابد.

٦- تنوع در آموزش

٦-١- تنوع مکانی

کانون مرکزی نظام آموزشی امـام صادق (ع)، مساجد بود. تـشکیل حـلقه های درسی در مساجد به روشی که امروزه در حوزه های مختلف علوم دینی رایج است، از ابتکارات ایشان است. طالبان علم از مناطق دور و نزدیک در مسجد جمع شده و به سخنان امام در موضوعات مختلف گوش فرا داده، از گـنجینه معارف ایشان سیراب می شدند. بنا به نقل طبرسی « امام صادق (ع) در مسجد برای مردم تفسیر قرآن و مسائل حلال و حرام می گفتند» (طبرسی، بی تا: ۲۸۹). آن حضرت در منزل نیز پذیرای جویندگان دانش به صـورت گـروهی و انفرادی بود. محمد علی دخیل بیان می دارد: «همانا خانه امام صادق (ع) مانند دانشگاه بزرگی بود که از حکما و دانشمندان و اهل علم و ادب موج می زد و امام (ع) به سوالاتشان جواب می داد و مشکلاتشان را حل مـی نـمود. اصحاب و یاران نزدیکش دروس امام را در چهارصد کتاب جمع و آنها را اصول اربعه مأئه نامیده اند» (دخیل، ۱۴۱۵، ج ۱: ۴۲۰). البته مکان های آموزشی آن حضرت منحصر در این دو مورد نبوده و اصولا ایشان از هر مکان و زمان مناسب برای تـعلیم و تـربیت بهره می جستند که استفاده از مراسم ایام حج از نمونه های بارز آن است.

پژوهش های تاریخی ایران و اسلام» بهار و تابستان 1391 - شماره 10 (صفحه 44)

۶-۲- تنوع در روش های آموزش

۶-۲-۱- کارگاه های آموزشی کوتاه

در نظام تعلیم و تربیت امام صادق (ع)، کوتاه ترین زمان ها فرصتی بـزرگ بـرای آمـوزش به شمار می آمد. و از آنـها در جـهت تـقویت بنیه علمی، قدرت پاسخگویی، مباحثه و مناظره شاگردان، استفاده می شود. آن حضرت برای رفع اشکالات علمی دانش پژوهان ، دوره های بسیار کوتاه آمـوزشی در نـظر مـی گرفت تا مسایل علمی را که در حلش عاجز مانده انـد، حـل نموده و فنونی را که از آن بی اطلاعند، فرا گیرند. آموزش پانصد مساله در ایام حج به هشام بن حکم یکی از این موارد است.

قـال هـشام بـن حکم: سألتُ ابا عبدِالله (ع) بِمِنَی عن خَمسِ‏مائة حرفٍ مِنَ الکـلامِ، فَأقبلتُ أقولُ: یقولون کذا، قال: فنقول قل کذا، فقلت هذا الحلال و الحرام، و القرآن أَعلَمُ أنَّکَ صَاحِبُهُ و أعلَمُ النـاسِ بـه فـهذا الکلامُ مِن أَینَ؟ فقال: یحتج الله علی خلقه بِحُجَّةٍ لَا تکون عنده کلما یحـتاجون إلیه؟ (طـبری، ۱۳۸۳: ۲۴۸؛ طوسی: ۴۶؛ مجلسی، ج ۴۷: ۳۵ )

هشام بن حکم گفت: از حضرت ابا عبد الله (ع) در منی راجع به پانصد قسمت علم کـلام سـؤال کـردم . عرض کردم مردم چنین و چنان می گویند. فرمود: تو چنین مگو. عـرض کـردم: آقـا! حلال و حرام قرآن را شما کاملا می دانید و از همه مردم واردترید؛ اما این علم کلام از کـجا آمد؟ فـرمود: خـداوند برای مردم دلیل اقامه می کند ممکن است نزد خدا آنچه مردم احتیاج دارند نباشد؟! (مـنظور این است که علم کلام را نیز خدا بما آموخت )

هشام در این ملاقات نظرات دیگران را در قـالب سـوال، از امـام پرسیده و جواب لازم را اخذ می کند برخورد علمی امام تا اندازه ای قوی بوده که در زمـان کـوتاهی، هشام را با آن همه نبوغی که دارد قانع شده و به عنوان یک متکلم قوی شیعی پرورش مـی یابد.

۶-۲-۲- آموزش در خلال مناظرات

مناظرات امام صادق (ع) با جریان های مختلف فکری و فرهنگی ، یکی از ابعاد مـهم نـظام آموزشی آن حضرت به شمار می آید به عنوان نمونه، در مناظره مرد شامی که در کـلام و فـقه تـخصص داشت نکات آموزشی و تربیتی بسیاری نهفته است که شفاف ترین آن، آموزش فنون مباحثه و مناظره بـه شـاگردان اسـت.

مرد شامی، قبل از ایام حج ، در نزدیکی مکه به خیمه امام وارد شد و خـواهان مـباحثه با شاگردان آن حضرت شد. پس از گفتگوهای اولیه، امام به یونس بن یعقوب فرمود تا چند نفر از شـاگردان مـتکلم امام را برای مناظره با مرد شامی حاضر کند. هشام بن سالم ، مـحمد بـن علی بن نعمان احول، قیص بن مـاصر، مؤمن الطـاق، حمران بن اعین و هشام بن حکم بـه نـوبت وارد مناظره شده و در موضوعات مختلف علمی به سؤالات مرد شامی پاسخ گفتند. در این مناظره طـولانی بـعض شاگردان امام بر مرد شـامی چـیره شده و بـعض دیگـر بـا او مساوی شدند. پس از اتمام مناظره، امام نـکات ضـعف و قوت مناظره کنندگان را یادآور می شوند. حضرت رو به حُمران کرده فرمود: اما تـو ای حُـمران سخنت را به دنبال حدیث می بـری و به حق می رسـی، آنـگاه به هشام بن سالم مـتوجه شـده، فرمود: اما تو در پی حدیث می گردی، ولی به خوبی آن را نمی شناسی ، سپس به اَحـوَل فـرمود: تو با قیاس سخن مـی گـویی و تـردستی کرده باطل را بـه وسـیله باطل درهم می شـکنی ، جـز اینکه باطل تو روشن تر است، آنگاه رو به قیس ماصر کرده فرمود: تو چنان سـخن گـویی که هر چه خواهی به حـق و حـدیث رسیده از رسـول خـدا (ص) نـزدیک تر باشی، از آن دورتـر شوی. حق را با باطل می آمیزی  با اینکه اندکی از حق از انبوهی باطل انسان را بی نـیاز مـی کند، تو  و احول هنگام بحث از شـاخه ای بـه شـاخه ای مـی پرید، و در کـار بحث و مناظره مـاهرید.

یونـس بن یعقوب گوید: به خدا من گمان کردم که درباره هشام بن حکم نیز سخنانی هـمانند سـخنانی کـه به آن دو فرمود، خواهد گفت  ولی بر خلاف آنـچه فـکر مـی کـردم بـه هـشام فرمود: تو به هر دو پا به زمین نمی افتی (و چنان نیستی که در پاسخ بمانی ) چون خواهی به زمین افتی، پرواز می کنی. (ای هشام ) چون تویی باید با مردم سـخن گوید، خود را از لغزش نگهدار که شفاعت به دنبال آن است إن شاء الله. (کلینی، همان، ج ۱: ۱۹۲).

در این مناظره شاگردان تک تک بحث می کنند و به صورت جداگانه توسط شخص امام نقد می شوند، در عین حـال نـقدهای امام تفصیلی نبوده، بلکه سرنخی از طرف امام صادر شده که خود فرد به دنبال تشخیص نقاط ضعف خویش باشد. امام با جملات خود هم ایرادهای مناظرات اصحاب را بیان مـی کـند و هم روش درست آن را متذکر می شود.

۶-۲-۳- تربیت گام به گام

آموزش امام صادق (ع)، القای یک سری مطالب آماده با استدلال صرف به شاگردان نـبوده اسـت، بلکه در راستای توجه و تعمق بـیشتر شـاگردان در مطالب بوده است و همین باعث ارتقای قدرت کلامی و مباحثه شاگردان حضرت می شد. شاگردان امام بعد از مدتی که در محضر امام تلمذمی کردند آموزه هـا را کـاملا حس و درک می نمودند؛ بـرای مـثال نوع آشنایی هشام بن حکم با امام صادق (ع) و روند رشد و تکامل علمی وی در محضر امام، بهترین نمونه روش تربیت تدریجی حضرت است. عمرو بن یزید نقل می کند: برادر زاده ام هشام به لحـاظ دین تـابع مذهب «جهمیه» و به تیزهوشی و زرنگی معروف بود. هشام از من خواست تا او را برای مناظره پیش امام صادق (ع) ببرم. به او گفتم: برای این کار باید از امام وقت قبلی بگیرم. سپس پیش امام صادق (ع) رفته و بـرای هـشام اجازه گـرفتم.

وقتی از جا بلند شدم تا برگردم، زرنگی و هوش هشام یادم آمد و آن را به امام نیز یادآور شدم . امام فرمود: ای عـمر مرا می ترسانی؟ از گفته خود شرمنده شده و به لغزش خود پی بـردم. سـپس پیش هـشام رفته و از او خواستم برای رفتن پیش امام صبر کند، ولی هشام عجله کرده و پیش امام رفت و من هم به همراه هـشام خـدمت امام رسیدم. زمانی که هشام در جایگاه خود قرار گرفت، امام از وی سوالی پرسید و هـشام در جـواب حـیران ماند و سپس از امام برای جواب مهلت خواست و امام نیز مهلت داد. هشام رفت و چند روزی در پی جواب بـود، ولی موفق نشد. دوباره نزد امام صادق (ع) برگشت، امام جواب آن سوال را گفت و سوال دیگـری مطرح فرمود که این سـوال عـقیده و مذهب هشام را زیر سوال برد. هشام اندوهناک و متحیر از نزد امام صادق (ع) بیرون آمد و خود هشام می گوید: چند روزی این حالت تحیر و اضطراب رهایم نمی کرد.

عمرو می گوید: هشام از من خواست که دوبـاره از محضر امام برایش وقت بگیرم من دوباره پیش امام رفته و برای هشام وقت گرفتم. امام فرمود: در مکانی که حیره نام دارد منتظرم باشد، فردا انشاء االله با او ملاقات خواهم داشت.

عمرو می گوید: نـزد هـشام رفته و جریان را گفتم. هشام مسرور شده و با خوشحالی خود را به آنجا رسانید. بعد از مدتی ، هشام را دیدم و از سرگذشت این ملاقات سوال کردم. هشام از رفتنش به محلی که امام برایش معرفی کرده بود، خـبر داد و گـفت: زمانی که امام با مرکب خود به سمت من نزدیک شد، با دیدن ایشان رعب و وحشتی در دلم ایجاد شد که نتوانستم سخنی به زبان آورم و آنچه را که می خواستم بگویم از گفتنش عـاجز شـدم. امام مدتی منتظر ماند تا سخنی بگویم، ولی هرچه می گذشت با نگاه امام تهیب و تحیر من بیشتر می شد. امام وقتی وضع مرا چنین دید سوار مرکب شده و رفت تـا داخـل مـحله سکک در حیره گردید و من یقـین کـردم کـه حالتی که به من دست داده فقط از طرف خداوند متعال و جایگاه عظیم رب جلیل می تواند باشد (و امری عادی نیست).

عمرو مـی گـوید: سـپس هشام به سمت امام صادق (ع) رفت. او مذهب خـود را تـرک گفته و به دین حق گرایید مثل همه یاران امام صادق (ع). و الحمدلله (کشی، همان: ۲۵۶؛ مجلسی، همان، ج ۴۸: ۱۹۳).

اکنون به نکات آموزشی و تـربیتی کـه از مـتن این واقعه قابل استخراج است می پردازیم:

مرحله اول برخورد امام طوری بـود که موانع برقراری یک ارتباط سالم و درست بین هشام و خودشان برداشته شده و هشام آماده شنیدن و دریافت معارف می شـود. هـشام بـا موقعیت علمی بسیار قوی خدمت امام رسیده و اولین مساله تغییر حـالت و مـوضع هشام است و اینکه بداند در محضر چه شخصیتی وارد شده، فلذا امام فقط یک سوال از هشام می کند و او را در جـواب بـه صـورت پرسش آزاد مخیر می سازد و به وی وقت می دهد که از هر کس بـخواهد مـی تـواند کمک بگیرد. وقتی هشام خود و دیگران را درجواب سوال امام عاجز دید، دفعه دومی که خـدمت امـام رسـید با هشام قبلی تفاوت بسیاری داشته و از حالت غرور اولیه پایین آمده بود.

در مرحله دوم نیز امام القـای مـطلب ننمود، بلکه سوالی درباره مذهب هشام پرسید که خود هشام با دنبال کـردن سـوال ، بـه جواب برسد. در واقع سوال دوم، هشام را از حیث اعتقادی صاف و سالم کرد؛ یعنی هشام فهمید کـه بـا معلومات فعلی خود جوابی برای سوال امام ندارد و همه آنچه که اعتقاد داشـت بـی پایه بـوده است، فلذا هشام حیران ماند.

در مرحله سوم که هشام دل آماده ای پیدا کرده، نه تنها بحث لزومـی نـدارد، بلکه نیاز به سوال هم نیست، بلکه یک نگاه کافی است کـه کـار را تـمام کند. امام در یک صحنه کاملا طبیعی که سوار مرکبش بود، نگاه عمیقی به هشام می نـماید کـه تـحول اساسی در درون وی ایجاد کند و هشامی که تمام علما و دانشمندان شهر را تجربه کرده اسـت، مـی فهمد که امام صادق (ع) شخصیت متفاوتی است  و جمله «تیقنت» هشام می رساند که هشام استدلال تـام و کـاملی برای امامت دریافت کرده ولی نه با بحث و جدل، بلکه با روش ویژه آموزش گـام بـه گام امام صادق (ع).

گام اول ، هشام را در موضعی قـرار داد کـه بـتواند حرف حساب را بشنود. گام دوم شرایطی را فـراهم نـمود تا هشام فکر کند و آماده دریافت شود و در گام سوم استدلال ویژه امام با یک نـگاه با تمام می رسد.

۶-۲-۴- آمـوزش بـا علم الغـیب

آمـوزش امـام صادق (ع)، متناسب با وضعیت معلوماتی شـخص بـوده است. امام در مواردی استفاده از علم غیب را کار ساز تر از سوال علمی مـی دانـست، فلذا در جریان مناظره مرد شامی او را از مـسیر آمدنش و زمان و خروج و غـیره خـبر می دهد و برای امثال هـشام کـه انواع شخصیت های علمی را تجربه کرده است با ابزار طرح مسایل علمی وارد مـی شـود.

۶-۲-۵- ارشاد ها ونصایح

سیره آمـوزشی - تـربیتی امـام صادق (ع) گویای این واقعیت اسـت کـه مواعظ و توصیه های حـضرت نـقش عمده ای در بحث آموزش دارد. نصایحی که ایشان به صورت موردی به افراد مختلف می نـمودند، در گـذر زمان به منشور آموزشی - تربیتی در مـیان شـیعیان مبدل مـی گـشت. سـفارشات حضرت به افراد خـانواده فرزندان خود مثل سفارش به امام کاظم، (مجلسی، همان، ج ۴۷: ۲۶۱) رهنمودهایی که نسبت به شاگردان خـود مـثل سفیان ثوری (همان: ۲۳۲)، عبدالله بن جـندب، ابـوحنیفه (هـمان: ۲۴۰ ) و دیگـران داشـته اند، از جمله این مـوارد است.

نتیجه

نظام آموزش امام صادق (ع) شاخصه های ویژه ای را دارا بوده است. نظام آموزش آن حضرت بر محوریت خـداوند بیان نـهاده شـده است. از این رو صرفا به انتقال دانش اکتفا نـکرده، بـلکه هـدف آن، تـعلیم و تـربیت بـوده و غایت آن رسیدن به کمال الهی است. در نظام آموزش آن حضرت، عقل گرایی معتدل حاکم بوده است به این معنی که با حفظ جایگاه نقل، از نقش عقل نیز در فـهم آموزه های دینی بهره گرفته می شد. نظام آموزشی امام صادق (ع) تبلور یک دانشگاه فراقومیتی، فرامذهبی و جهان شمول است که همه افراد از هر نوع جریان فکری و از هر منطقه جغرافیایی با هـر نـژاد و زبانی می توانستند در آن فعالیت علمی نمایند.تخصص گرایی شاخصه دیگر دانشگاه امام صادق (ع) است. از این رو حوزه درسی آن حضرت، در گرایش های مختلف علوم، پذیرای دانشجویان بوده و به تربیت متخصصان اهـتمام داشـت. پژوهش محوری ویژگی دیگر این نظام است. از این رو رسالت مهم دانشجویان، تحقیق و پژوهش و نو آوری است. شیوه های آموزشی آن حضرت، از تنوع شایسته ای برخوردار بوده است. کـارگاه هـای آموزشی کوتاه مدت، تربیت گـام بـه گام، آموزش در خلال مناظرات و ارشاد و نصایح از جمله آن روش هاست.

منابع

قرآن کریم

ابلاغ، عنایت الله (بی تا) الامام الاعظم ابوحنیفه المتکلم. امارات متحـده عربـی: المـجلـس الاعـلـی للشئون الاسلامیه.

احسائی، ابـن ابـی جمهور (۱۴۰۵ق ) عوالی اللئالی. قم: انتشارات سیدالشهداء.

آلعلی ، نورالدین (۱۴۲۰) الإمام الصادق کما عرفه علماالغرب. بیروت: انتشارات دارالفکر.

انوری، حسن (۱۳۸۲) فرهنگ بزرگ سخن. تهران: انتشارات سخن.

جابر بن حیان (۱۴۲۷ق ) رسائل جابر بن حیان. چـاپ اول. بـیروت: دارالکتب العلمیه .

حُر العاملی، محمد بن الحسن (۱۴۱۴ ق ) وسائل الشیعه. قم: موسسه آلالبیت لاحیاءالتراث.

حیدر، اسد (۱۳۹۰ ق ) الامام الصادق و المذاهب الاربعه. بیروت: انتشارات دار الکتب العربی.

دخیل، علی محمد (۱۴۱۵ ق ) ائمتنا. بیروت: انتشارات دارالمرتضی .

سید امـیر عـلی (۱۹۶۷ م ) مختصر تـاریخ العرب. بیروت: دارالعلم للملایین.

شهرستانی، محمد بن عبدالکریم (۱۴۲۵ ق ) الملل و النحل. چاپ اول. بیروت: المکتب ها لعصریه.

صدوق، محمدبن عـلی (۱۴۱۲ ق ) بن بابویه، منلا یحضرها لفقیه . قم: انتشارات جامعه مدرسین.

صدوق، محمدبن عـلی بـن بـابویه (۱۴۰۳ ق ) الخصال. قم: انتشارات جامعه مدرسین.

(۱۳۶۲ ش ) امالی. قم: انتشارات کتابخانه اسلامیه.

(۲۰۰۹ م ) التوحید. بیروت: دارمکتب ها لهلال، چاپاول.

طـبری ، عـمادالدین (۱۳۸۳ ق ) بشارها لمصطفی. النجف الاشرف: انتشارات کتابخانه حیدریه.

طبرسی ، احمد بن ابیطالب (۱۴۰۳ ق ) احتجاج. مـشهد مـقدس: نـشر مرتضی.

طبرسی، الفضل بن الحسن ( بی تا) اعلام الـوری بـاعلام الهـدی. تهـران: انتشـارات دار الکتـب الاسلامیه.

طوسی، مـحمد بن حسن (۱۳۶۵ ش ) تهذیب الاحکام. تهران: دارالکتب الاسلامیه.

(بی تا) الفهرست. النجف. الاشرف: انـتشارات المکتبه المرتضویه.

طوسی، مـحمد بـن حسن (۱۳۹۰ ق ) استبصار. تهران: دار الکتب الاسلامیه .

قاضی نعمان بن محمد (۱۴۱۲ ق ) شرح الاخبار فی فضائل ائمه الاطهار. قم: النشر الاسلامی .

کشی محمدبن عمر (۱۳۴۸ ش ) رجال. مشهد مقدس: انتشارات دانشگاه مشهد.

کلینی، محمدبن یعقوب (۱۴۱۸ ق ) اصول الکافی. چـاپ اول . تهران: دار الاسوة للطباعة والنشر.

(۱۳۶۳ ش ) الروضه من الکافی. چاپ چهارم. تهران: دارالکتب الاسلامیه .

مجلسی ، محمد باقر (۱۴۰۳ ق ) بحار الانوار الجامعه لدرر اخبار ائمة الاطهار. بیروت: دار احیـاءالتراث العربی.

نجاشی ، احمد بن علی (۱۴۱۳ ق ) رجال. تحقیق سـید مـوسی شبیری زنجـانی. قـم: موسسـه النشـر اسلامی.

اشتراک گذاری


مطالب مرتبط

امام هادی علیه السلام و مدیریتِ بی نظیرِ بحران

وجود مشکلات فراوان و شرایط سخت، گاه عرصه را بر افراد چنان تنگ می‌کند که ترجیح می‌دهند از مسیر خود منصرف شوند و نیتهای بلند و اصلاحی خود را فراموش کنند. زندگی امام هادی علیه السلام در یکی از پرخفقان ترین دورانهای تاریخ اسلام، از این نظر می‌تواند برای ما درس‌آموز باشد.

نمی از یمی

در روز چهار شعبان، 38 سال پس از هجرت رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله فرزندی پاک از سلاله فاطمه زهرا علیها السلام در مدینة النبی به دنیا آمد و چشم شیعیان را روشن نمود . نام او «علی » بود که بعدها به «زین العابدین » و «سجاد» مشهور گشت .

پارامتر های مهم برای یک مومن در کلام امام سجاذ علیه السلام

در روایت از امام سجاد علیه السلام نشانه هایی برای مومن ذکر شده است .

نمی از دریای جود و کرم امام مجتبی علیه السلام

سخاوت از جمله صفاتی است که هر کسی نمی تواند به آن متخلق شود. چرا که دل کندن از مال دنیا سخت و دشوار است؛ و تنها کسانی می توانند از مال دنیا بگذرند که به دنیا دلبستگی نداشته باشند.

آخرین وصایا از دومین امام

در دین مقدس اسلام به مسلمانان سفارش اکید شده که فرد در زمان زندگیش وصیت نامه بنویسد که معمولاً در آن به مسائل مادی و معنوی پرداخته می شود. کسانی که ثروتی ندارند هم وصیت نامه را نوشته و در آن سفارشات معنوی می نماید. با خواندن وصیت نامه علما و بزرگان درسهای معنوی زیادی نصیبمان می شود.

شهادت امام حسن عسکری علیه السلام

امام حسن عسكری علیه السلام قریب به 6 سال امامت مسلمین را عهده‌ دار بودند و در طول این مدت نسبت به هدایت مردم و حفظ جان امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف زحمات زیادی را متحمل شدند. ایشان در این دوران به صورت پنهانی و با اجرای اصل «تقیه»، با سیستم سازمان وكالت امور شیعیان را دنبال می‌فرمودند.

قلب شکسته

افسوس که آئینه نصیبش سنگ است

مسیری سبز تا بلندای علم

در سال 57 هجرت، در مدینه فرزندی به دنیا آمد که جدش نام "محمد" را برای او از قبل برده بود و حتی خصوصیت و ویژگی خاص او را به جابر فرموده بودند

ولادت پیشوای فضیلت و کرامت

پیشوایان معصوم (ع)، مصداق تمام زیبایی های اخلاقی و الگوی جاودانه پاکی و انسانیتند. امام حسین ـ علیه السلام ـ سبط پیامبر، فرزند دختر رسول خدا(ص) و علی مرتضی (ع)، نیز مظهر شجاعت و الگوی فروتنی و تسلیم به درگاه ایزدی است.

میلاد حضرت زین العابدین امام سجّاد (ع)

«خداوند متعال او را سید عابدان و زینت دوستان خدا خوانده است. گویی هم اینک او را می بینم که در روز قیامت در بین صف ها شاد و سربلند و خرامان در رفت و آمد است».

امام, حسن, مجتبی, تجلّی,

احسان یكی از بزرگ ترین مقامات انسانی است. هنگامی كه خداوند از مقامات احسان كنندگان و نیكوكاران یاد می كند و ویژگی های آنان را برمی شمارد، وسعت وجودی، ادراك شهودی و مكارم و محاسن اخلاقی آنان مشخص می شود. با مراجعه به آموزه های وحیانی كه پیشوایان دین در بیان این مقامات بزرگ انسانی و نگرش امام حسن مجتبی(ع) را می توان در باره احسان و نیكوكاری دید.

مرا به محراب ببرید...

«فزتُ و ربّ الکعبة...» با ناله‌ ی امیر مومنان علی علیه السلام، نماز صبح مسجد کوفه به هم ریخت. زهرِ شمشیر به سرعت، در سرِ حضرت جا باز کرد. امام علیه ‌السلام همان طور که روی زمین افتاده بود؛

اسرار ولادت و شهادت امام علی (ع)

كمك و یاری خداوند به مومنان مخلص و صادق و دفاع از آنان به ویژه در شرایط سخت و لحظه های نفس گیر تقابل با دشمنان خدا، وعده تخلف ناپذیر الهی است.

نسخه متفاوت امام سجاد(علیه السلام) برای طلب رزق و روزی

حقیقت عبادت این است كه انسان خود را بنده و مملوك خدا بداند، برای خود در مقابل خدا مالكیت و اراده مستقلی قایل نباشد، بلكه خود و دارایی خود را از آنِ خدا بداند؛ به طور كامل تسلیم اراده او باشد و به عبد بودن خود در مقابل پروردگار اعتراف كند.

اخلاق و رفتار امام رضا (ع)

امامان پاک ما در میان مردم و با مردم می زیستند،و عملا به مردم درس زندگی و پاکی و فضیلت می آموختند،آن ان الگو و سرمشق دیگران بودند،

دست به دامان باب المراد در طوفان سهمگین شبهات

یکی از القاب نهمین امام شیعه «باب المراد» است. وجودی که دری از درهای رحمت خدا بوده و نیازمندان و درماندگان خود را به این باب می رسانند تا از وجود و کرَم ایشان بهره برند و دردهای خود را التیام بخشند.

شعر شهادت امام جواد علیه السلام

یكی بود یكی نبود،زیر گنبد كبود روی بوم خونه ای،یه بدن افتاده بود

بی تو حجّ ام را چه سود؟!

روز 8 ذی الحجة، سال 60 هجری قمری حج خود را به عمره مفرده تبدیل کرد تا در مسیر مأموریت الهی خود قدم بگذارد و راهی را آغاز کند که انتهایش را می دید...

سیره امام محمد باقر (علیه السلام )

حضرت امام محمّد باقر (ع) اوّل ماه رجب، یا سوم صفر سال 57 هجرى قمرى در مدینه متولّد گردید.پدر بزرگوارش، حضرت على بن الحسین ، زین العابدین(ع)، و مادر مكرّمه اش ، فاطمه معروف به «امّ عبدالله» دختر امام حسن مجتبى می باشد.

معجزه های اشک در عزای امام حسین(علیه السلام) !

این کسی که از مجلس عزا بیرون می رود غیر از آنی است که دقایقی پیش وارد شد او گنهکاری بود بی توبه و این انسان پاکی است که توبه اش را خدا پذیرفته است و این سر آرامشی است که در عزاداری و اشک بر سید و سالار شهیدان علیه السلام نصیب عزاداران و گریه کنان می شود و گرنه داغ مصیبت او هیچگاه سرد شدنی نیست.

خطبه مظلومانه امام عاشورا برای هدایت کوردلان

بررسی حوادث صبح عاشورا به لحاظ اسناد تاریخی دارای اهمیت زیادی است. اگر چه ممکن است برای برخی خوانندگان محترم، مضمون این مباحث تکراری باشد اما توجه به منابع اصلی در گزارش جزئیات حوادث مقطع مذکور ارزش خاص خودش را دارد.

شمه ای از فضائل و مناقب امام سجاد علیه السلام

در روز چهار شعبان، 38 سال پس از هجرت رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله فرزندی پاک از سلاله فاطمه زهرا علیها السلام در مدینة النبی به دنیا آمد و چشم شیعیان را روشن نمود . ن

شیوه‏هاى تربیتى امام موسی بن ‏جعفر (علیه السلام)

از سیره های قولى و عملى و شیوه‏هاى تربیتى امام موسی بن‏جعفر(ع) ‏این اسوه‏ى راستین دین که به طور کامل و دقیق از منظر تربیت نگریسته و از خلال سیره رفتارى و گفتارى وی تربیت صحیح را می توان عرضه نمود.

شهادت امام حسن مجتبی (ع)

از تاب رفت و طشت طلب کرد و ناله کرد و آن طشت را ز خون جگر باغ لاله کرد

من، با خودِ امام رضا کار دارم!

پیرمرد در حالیکه از صحن خارج می شد؛ با صدای لرزانی که بوی خوشحالی اش تا عرش می رسید، جواب داد: «ممنونم! آدرسی که دادی درست بود! خودِ امام رضا منو شفا داد! خودِ خودِ امام رضا» و خادم را در بُهت و حسرت، تنها گذاشت...

امام عسکری علیه السلام، حلقه وصل دوران ظهور و عصر غیبت

آگاهی بخشی به مردم، برای نجات از گمراهی ها و تفرقه ها و سوءباورها و ناامیدی های حاصله از غیبت حضرت مهدی علیه السلام، مسئولیتی بزرگ بود که بر دوش همه امامان معصوم علیهم السلام، بویژه حضرت امام حسن عسکری علیه السلام قرار داده شده بود و با قلم و بیان و سلوک ویژه ی آن بزرگواران به انجام رسید.

شعر شهادت امام حسن عسگری (علیه السلام)

از ما زمینیان به شما آسمان سلام مولای دلشکسته امام زمان سلام

یازدهمین خورشید ولادت امام حسن عسگری علیه السلام

هشتم ربيع الثاني ولادت با سعادت امام حسن عسکری علیه السلام در روز جمعه 8 ربیع الثانی سال 232 ق در مدینه متولد شد. مادر بزرگوارش حُدیث و پدر بزرگوارش امام هادی علیه السلام است.

پیشوای خرد؛ الگوی جوان

امام از شاد کردن دیگران خشنود می شد و از زبان جد بزرگوارش رسول اکرم صلی الله علیه وآله این روایت را برای مردم می خواند که هر کس مؤمنی را شاد کند،

امام جود و بخشش

معروف ترین لقب پیشوای نهم، «جواد» است. آن رهبر فرزانه را برای جود و عطای فراوانش به این نام خوانده اند که برگرفته از نام های زیبای پروردگار متعال است. در بخشی از دعای معصومان می خوانیم: «یا جَوادُ یا الله یا الله یا الله لک الأسماءُ الحُسنی.» (کلینی، [بی تا]: ج 4: باب الدعاء فی العشر الاواخر من شهر: 163)

ولادت عشق

از تو ما را حدیثی در سینه هست و غمی جانکاه بر دل، که شوق انگیزترین حوادث ،غرورآفرین ترین وقایع، شادی آورترین اتفاقات، شیرین ترین گفتارها و نغزترین رفتارها توان این که خنده ای بر لبان ما بنشاند در خود نمی بیند.

«قم»، در انتظار منجی آخرالزمان

بنا بر تفکرقران کریم و رهنمودهای آن, تنها صالحان, پرهیزگاران و مجاهدان می توانند آینده ساز باشند، چنان که می فرماید: «وَ لَقَدْ كَتَبْنَا فىِ الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُهَا عِبَادِىَ الصَّلِحُونَ»: «و در حقیقت، در زبور پس از تورات نوشتیم كه زمین را بندگان شایسته ما به ارث خواهند برد» [1] و فلسفه تاریخ از دیدگاه قرآن؛ به پیروزی صالحان, پاکان و پابرهنه های زمین تکیه دارد که, حق پیروز است و طرفداران حق سرانجام «آینده سازان» زمین می باشند.

فرشته‌اي به صورت بشر

حضرت امام، از همان سال‌هاي جواني به درس و بحث حوزوي بسيار اهميت داده وپس از فراگيري درس خارج و ورود به عرصه تدريس، محل‌هاي تدريس ايشان، مجمع طلاب، علما و فضلاي بزرگ بود...

امام خمینى از نگاه اندیشمندان خارجى

چهره حیات بخش امام خمینى در جهان اسلام، امرى غیر قابل اغماض مى‏باشد و ایشان یکى از بزرگترین شخصیت هاى قرن حاضر محسوب مى‏شوند

گلگشتی در چهل حدیث امام خمینی

یکی از اسرار بزرگ عبادات و ریاضات شرعیه، آن است که بدن و قوای طبیعی و جنبه مُلک، تابع و مطیع روح گردد و اراده نفس در آنها مؤثر شود و ملکوت نفس بر مُلک غالب شود؛ یعنی به طوری روح، دارای سلطنت و قدرت و نفوذ امر شود که به مجرد اراده، بدن را به هر کاری وادار کند و از هر کار که بخواهد، باز دارد. یکی از فضایل و اسرار عبادات شاقه، آن است

هدیه الهی

میلاد آفتاب نیمه رمضان گرامی باد

بیکران دانش و بینش

سیره علمی و عبادی امام مجتبی علیه السلام

استراتژی زیبا در قالب دانشگاه

با معرفت عامیانه و معرفت علمی معمولی، نمی توان از مرحله معرفت شهودی و فناء فی الله، سخن گفت.کسی که راه را نرفته و راه را نمی شناسد، چگونه می تواند از شناخت و معرفت فردی سخن بگوید که راه را شناخت و پشت سر گذاشت وبرای دستگیری دیگران به جامعه انسانی برگشت؟

خانه خلیل

مردی غروب کرد وقتی افق شکست خورشید دیگری جای پدر نشست

از فاطمه ای که معصومه بود

تاریخ چشم به راه فاطمه ای دیگر است. انتظار به سر می اید و شمیم دلنوازی، خانه ی خورشید را فرامی گیرد. خنکای حضور دوباره ی فاطمه (س) در فضای مدینه جاری می شود و کوثر فاطمی، جوشیدن می گیرد

القاب مشهور امام رضا(ع) ازکجا ناشی می شود

در بین امامان معصوم ما، هیچ کدام به اندازه امام علی(ع) اسامی و لقب های متعدد و متنوع ندارد. بعد از ایشان اما رتبه دوم برای امام رضا(ع) است که شاید به علت ماجرای ولایتعهدی و شاید به خاطر حضور در بین ایرانیان ، صاحب القاب و عناوین متعدد است، از آن حضرت علاوه بر القابی که به همه ائمه معصومین (ع) گفته می شود (مثل ابن رسول الله؛ حجت الله ، امین الله و… خود امام) صاحب حداقل 50 لقب اختصاصی هستند.

کلیم خرد (نگاهی به جایگاه علمی امام کاظم علیه السلام)

صفوان جمّال» از جمله اصحاب و یاران امام کاظم علیه السلام که به شغل شتربانی مشغول بود، هر از چند گاهی، برای کسب فیض و بهره مندی از بیکران دانش ائمه علیهم السلام نزد ایشان شرفیاب می شد.

خطبه امام سجاد «علیه السلام»، قیام بر علیه نیرنگ ها

امام علی بن الحسین «علیه السلام» چهارمین امام شیعیان سال 37 یا 38 هجری در مدینه منوره به دنیا آمد. از جانکاه ترین حادثه زندگی امام، حادثه عاشورا بود که با تمام وجود خود آن را لمس کرد؛ هر چند که بیماری توان یاری رساندن به پدر را از او گرفته بود و خدا می خواست تا زمین از حجّتش خالی نماند.

شمه ای از فضائل و مناقب امام سجاد علیه السلام

در روز چهار شعبان، 38 سال پس از هجرت رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله فرزندی پاک از سلاله فاطمه زهرا علیها السلام در مدینة النبی به دنیا آمد و چشم شیعیان را روشن نمود .

مژده به زائران اربعین امام حسین علیه السلام

عبد اللّه ابن ابی یعفور می گوید: از امام صادق علیه السّلام شنیدم که به شخصی از دوستانش فرمودند:

فلسفه بزرگداشت اربعین حسینی (ع) چیست؟

امام حسن عسکری علیه‌السلام فرمودند: «علامات المؤمن خمس: صلاة احدی و الخمسین و زیارة الاربعین والتختم فی الیمین و تعفیر الجبین والجهر ببسم‌اللّه‌الرحمن‌الرحیم؛ نشانه‌های مؤمن و شیعه، پنج چیز است: اقامه نماز پنجاه و یک رکعت، زیارت اربعین حسینی، انگشتر در دست راست کردن، سجده بر خاک و بلند گفتن «بسم‌اللّه‌الرحمن‌الرحیم». (تهذیب 6/52)

نماد فضیلت ها

امام هشتم شیعیان حضرت علی بن موسی الرضا (ع) روز یازدهم ذیقعده سال 148 هـ. ق در مدینه دیده به جهان گشود.(1)

رشحاتی از کلمات امام علی بن موسی الرضا علیه السلام

«مَن اَرادَ اَن یَکُونَ اَقویَ النّاسِ، فَلیتَوَکَّل عَلَی اللّهِ.»

پرتوی از خورشید سامرّا

گاهی آدمی با دیدن یک حقیقت، آن چنان شیفته و شیدا می شود که ناگزیر از راه و رسم و باورهای قبلی خویش دست می کشد و به آن حقیقتی که قلبش را تسخیر کرده، دل و جان می سپارد.

بازگشت امام خمینی به ایران

مسئله بازگشت امام خمینی به ایران، از ابتدای اقامت او در پاریس مورد بحث محافل سیاسی و مطبوعات بود، ولی پس از رفتن شاه این سئوال در بیشتر مصاحبه ها عنوان می شد، و پاسخ امام به همه مصاحبه کنندگان این بود: «در اولین فرصت » .

دلیل محبوبیت امام چیست؟

بعد از سال‌ ها که از رحلت امام خمینی می‌ گذرد، همچنان او محبوب دل‌ها و میزان انقلاب است. امام این محبوبیت را از کجا آورده بود؟

نهضت حسینی و انقلاب خمینی*

گفته می شود که حرکت انقلابی مردم مسلمان ایران در سرنگونی رژیم سلطنتی و استقرار نظام جمهوری اسلامی متأثر از قیام امام حسین(ع) و فرهنگ عاشورا است نقش نهضت سیدالشهدا(ع) در پیدایی و پایایی نهضت اسلامی ایران چیست؟

چهار پناهگاه در قرآن!

امام صادق(علیه السلام) چنین نقل کرده است: از چهار گروهی که از چهار چیز می ترسند و نسبت به آن نگران هستند، تعجب می کنم، چرا به چهار چیز پناه نمی برند... در ادامه به بررسی اجمالی این چهار پناه که از لسان قرآن کریم بیان شده است می پردازیم.

در محضر آفتاب

تاریخ اسلام تاریخی پر فراز و نشیب است. از جمله مهم ترین عوامل آن، تنگناها و چالش هایی است که پیوسته حکم رانان ظالم، جامعه را با آن روبه رو می کردند. این معضلات که عموماً در حوزه ی دین و فرهنگ بودند، سبب می شد تا پیشوایان اسلام با سلاحی متناسب با اوضاع حاکم، از سنگر دین محافظت نمایند. به همین دلیل آن بزرگواران با در نظر داشتن شرایط و احاطه ی کامل به آن، رسالت سنگین راه بری جامعه ی مسلمانان را در بحرانی ترین شرایط به انجام می رساندند. در این بین، راه برد امام باقر(ع)، تربیت شاگردان و نیروهای مستعد و متعهد در گستره ی دین بود. این مقاله نگاهی اجمالی به این موضوع دارد.

خورشید دهم، امام هادی علیه السلام

یک نفر شیعه وحشت زده خدمت امام هادی آمد و گفت: یکی از سرکردگان متوکل، نگین انگشتری نزد او آورده است که از آن انگشتری بسازم و این نگین نزد من شکست و دو نیمه شد. می دانم که او مرا می کشد. حضرت فرمودند: امید است که خداوند اصلاح کند. فردا، سرکرده متوکل کسی را فرستاد که میان زنها نزاع است، اگر می شود آن نگین را دو نصف کن و دو انگشتری بساز. او پول فراوانی گرفت و از نگین شکسته دو انگشتری ساخت. این است معنای فرمایش امام هادی(ع):«وَ مَنْ یطِعِ اللَّهَ یطَاعُ» یعنی؛ «پیوند با خدا، پیوند با اهل بیت و توسل به اهل بیت، قطعاً همه کارها را اصلاح می کند.»

کرامات امام هادی(ع)

همراه امام هادی(ع) در یکی از خیابان های مدینه راه می رفتم. خواستم از امام هادی(ع) مسئله ای را بپرسم اما قبل از اینکه سؤالم را مطرح کنم، امام به من فرمود: «ما در جای شلوغی هستیم و مردم در رفت وآمدند. اکنون زمان خوبی برای سؤال کردن نیست».

راز ولادت علی علیه السلام در درون کعبه

در سیزدهم رجب سال 30 عام الفیل، حادثه بس عجیبی رخ داد که هرگز در تاریخ بشریت سابقه نداشته و بعد از آن نیز تکرار نشده است، و آن حادثه، به دنیا آمدن نوزادی است در درون خانه کعبه که به نام علی علیه السلام اسم گذاری شد.

درس هایی آموزنده از زندگانی امام کاظم «علیه السلام»

گاه آدمی پاسخ یک بدی را با مهربانی می دهد و این پاسخ مهرورزانه او سبب تغییر رویه طرف مقابل می شود. امام کاظم «علیه السلام» را به دلیل این ویژگی به چنین لقبی خوانده اند. در مدینه مردی بود که هرگاه امام را می دید زبان به دشنام می گشود. روزی امام به همراه یاران خویش از کنار مزرعه او می گذشتند که او مثل همیشه، ناسزاگویی را آغاز کرد. یاران امام بر آشفتند و از امام خواستند تا آن مرد بد زبان را مورد تعرض قرار دهند. امام به شدّت با این کار مخالفت کرد و آنان را از انجام چنین کاری بازداشت. روز دیگری امام به سراغ مرد رفت تا او را در مزرعه اش ملاقات کند، ولی مرد عرب از کار زشت خود دست بر نداشت و به محض دیدن امام، ناسزا گفت.

مناظرات و گفتگوهای علمی

امامان گرامی ما با دانشی الهی که داشتند در مورد هر سئوالی که از آنان می شد،پاسخی درست و کامل و در حد فهم پرسشگر،می دادند.و هر کس حتی دشمنان،چون با آنان به احتجاج و گفتگوی علمی می نشست،با اعتراف به عجز خویش و قدرت اندیشه ی گسترده و احاطه ای کامل آنان،برمی خاست.

هفتمین اختر تابان سماوات وجود

روزگاری است که من طالب دلدار شدم رهرو مخلص آن قافله سالار شدم

ولادت حضرت امام حسین (علیه السلام)

پیشوایان معصوم(ع)، مصداق تمام زیبایی های اخلاقی و الگوی جاودانه پاکی و انسانیتند. امام حسین ـ علیه السلام ـ سبط پیامبر، فرزند دختر رسول خدا(ص) و علی مرتضی(ع)، نیز مظهر شجاعت و الگوی فروتنی و تسلیم به درگاه ایزدی است. گرامی­داشت ولادتش با یاد و خاطره شهادتش گره خورده است. در این گفتار، مطالبی راجع به فضایل امام حسین(ع) و مقاطع درخشان حیات ایشان گردآوری شده است.

شمه ای از فضائل امام حسین علیه السلام

خداوند متعال در میان مخلوقات خود، انسان های کاملی را به عنوان الگو قرار داده است. این الگوها دارای امتیازات و فضیلت های ویژه ای هستند. امام حسین علیه السلام نمونه ای برجسته از این اسوه های پاک است. در این مقاله به مناسبت اربعین شهادت امام حسین علیه السلام برخی از فضائل آن حضرت را بر می شمریم.

ولادت حضرت امام سجاد علیه السلام

امام علی بن الحسین علیه السلام ملقب به «زین العابدین»، «سید الساجدین»، «سجّاد» و «ذوالثفنات»، در سال 38 هجری در مدینه زاده شد. پدرش حسین بن علی علیه السلام و مادرش شهربانو نام داشت. کنیه آن حضرت «ابوالحسن» و «ابومحمد» بود. امام سجاد علیه السلام از زمان شهادت پدر بزرگوارش در سال 61 تا محرم سال 95 هجری، به مدت 34 سال امامت امت را عهده دار بود و سرانجام در 55 سالگی به دستور ولید بن عبدالملک مسموم شد و به شهادت رسید و در مدینه مدفون گردید.

مناجاتی از امام که انجیلیه نام گرفت.

بنا به روایتی از امام محمد باقر(ع)، علی بن الحسین (ع) را از آن رو «ابن الخیرتین»(فرزند دو سلسله برگزیده) می گویند که پدر گرامی شان امام حسین(ع) از برگزیده عرب یعنی هاشم و مادر بزرگوارش شهربانو برگزیده غیرعرب یعنی از فارس است.

جلوه‌های حقوق بشر در رساله حقوق امام سجاد(ع)

رساله‌ی حقوق امام سجاد علیهم‌السلام‌ یکی از کلمات اهل بیت علیهم‌السلام‌ در بیان حقوقی است که همه‌ی انسان‌ها از آن‌ها برخوردارند و از طرفی دیگر در برابر آن مسئول هستند.

14سکانس از زندگی امام خمینی

این اولین باری است که شاه، اسم «روح‌الله خمینی» را می‌شنود. هر چه فکر می‌کند او را به خاطر نمی‌آورد.در این حال رئیس ساواک به یادش می‌آورد

چند چراغ از چهل چراغ امام

انسان اگر خُلق باطن و ملکه و سریره اش انسانی باشد، صورت ملکوتی او نیز صورت انسانی است؛ ولی اگر ملکاتش غیر ملکات انسانی باشد، صورتش انسانی نیست و تابع آن سریره و ملکه است؛ مثلاً اگر ملکه شهوت و بهیمیت [حیوانیت ] بر باطن او غلبه کند و حکم مملکت باطن حکم بهیمه شود، انسان صورت ملکوتی اش صورت یکی از بهائم [چهارپایان ] است؛

هدیه الهی

در پانزدهم رمضان سال دوم و یا سوم هجرت خداوند سبحان بالاترین هدیه خویش را به بیت نبوت وامامت اهدا کرد.

فضایل امام مجتبی (علیه السلام) از نگاه دیگران

برترین و والاترین ویژگی جانشینان پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله) دوری از هر گونه گناه و اشتباه و فراموشی است و داشتن این ویژگی برای او ضروری است؛ زیرا پس از پیامبر (صلی الله علیه و آله) او پاسدار شریعت و نگهبان قرآن و حجت بالغه خداوند در عالم هستی است و کسی که چنین وظیفه سنگینی بر عهده دارد، باید از همه آلایش های مادی و معنوی پاک باشد.

مثلث شخصیت امام علی علیه السلام

از نظر روان شناسان، شخصیت هر فردی متشکل از سه عامل مهم است که هر یک در انعقاد و تکون شخصیت تأثیر بسزایی دارد و گویی روحیات و صفات و طرز تفکر انسان همچون مثلثی است که از پیوستن این سه ضلع به یکدیگر پدید می آید. این سه عامل عبارتند از:

طلوع آفتاب هشتمین فروغ امامت

حضرت امام رضا(ع) یکی از دوازده فروغ امامت است که معارف معنوی قرآن و عترت را در مواقع مقتضی به اصحاب و شاگردان خویش تعلیم می داد و زمانی در پاسخ به پرسش ها پرتو افشانی می فرمود و نیز از طریق مباحث علمی و احتجاجات عقیدتی، کلامی و برهانی افاضه می فرمود، چنین برنامه هایی موجب گردید تا فرهنگ و اندیشه اسلامی، غنی و پربار گردد، باورها و ارزش های دینی صیانت شود.

القاب آفتاب خراسان

امام آیینه تمام زیباییهاست جلوه های جمال و جلال ربوبی در سیمای امام درخششی تام و تمام یافته است. امام نمونه انسان کامل در مسیر صعودی و پرواز شکوهمند به سوی نیکیها و خوبیهاست. آنچه در روایات از صفات و القاب گوناگون برای امام بیان شده، هر یک ظهوری از جلوه های نورانی امامت است که ابعادی از سیمای معنوی و ملکوتی اش را فرا راه حق جویان و عارفان قرار می دهد.

سرچشمه دانش

مقدمه پیشوایان معصوم شیعه هر کدام به نوبه خود سرچشمه کمالات و منبع فضایل و صفات عالی انسانی محسوب می شوند. نه تنها شیعه بلکه افراد و گروه های مختلفی که با آن بزرگان در ارتباط بوده اند به این نکته اذعان دارند.

مسیح اهل بیت

در سوگ شهادت امامی داغداریم که بیست و پنج سال، خورشید را به خجلت وا داشت،

فقط چهار انگشت

خون شدیدی از محل قطع انگشتانش می ریخت . با کمک دندان و دست دیگرش پارچه ای را محکم روی زخم محکم بست . اشک در چشمانش حلقه زده بود و بغض سنگینی در گلو داشت . گفتم: تو که طاقت اجرای حد الاهی نداشتی، چرا به سرقت اعتراف کردی؟ گفت: خاموش باش . خوب می دانی که برای من اجرای حدود الاهی از همه چیز مهم تر است و اگر به چنین کاری تن دادم، تنها به خاطر تنبیه خودم بود تا هرگز در مال دیگران طمع نکنم .

مقام علمی ـ سیاسی امام جواد (علیه السلام)

مطالعه سیره و زندگی ائمه اطهار(ع) و توجه به تلاش های علمی و سیاسی آنان نشان می دهد که آن بزرگواران چشمه های جوشان معرفت و گنجینه های علوم الهی هستند که چون چراغی پرفروغ و خاموش نشدنی در وادی جهل و ظلمت پرتوافشانی می کنند،به طوری که در عرصه علم و دانش تاریکی را از بین برده و در حوزه سیاست امید حق ستیزان را نومید می سازند.

افزایش رزق و روز ی با نسخه‌ای از امام جواد علیه‌السلام

هر كدام از ائمه معصوم تجلی و واسطه یكی از اسماء الله هستند؛ یعنی هر امام مسئول فیض رسانی در یك باب هستند ..

بی کرانه های نیک سیرتی

بهترین الگوی بازسازی اخلاقی است. ایشان با پرورش صفات و فضائل اخلاقی ناب در گوهر وجودشان، علاوه بر نورانی کردن باطن خود، فضای خانواده و جامعه خویش را از این نورانیت بهره مند کرده اند؛ که می توان شعاع این گسترش برکت را تا روز قیامت، در تمام گستره هستی ترسیم کرد. امام باقر 7 به عنوان پنجمین وجود مطهر از این پاکان، خورشید تابناکی است که هر انسانی خود را در معرض اشعه آن قرار دهد، قطعاً به سعادت ابدی رهنمون می گردد.

هفت گفتار از امام هادی علیه السلام

حضرت امام علی النقی علیه السلام در نیمه دوم ماه ذی الحجه، سال 212 ق در اطراف مدینه و در منطقه «صریا» چشم به جهان گشود. پدر گرامی اش حضرت جواد علیه السلام و مادر ارجمندش سمانه مغربیه از بانوان با فضیلت تاریخ می باشد. مشهورترین القاب آن گرامی نجیب، مرتضی، هادی، نقی، عالم، فقیه، امین، مؤتمن، طیب، متوکل و عسکری است و در برخی منابع «ابوالحسن الثالث» و «فقیه عسکری» نیز گفته اند.

امام هادی(ع)وجلوه های غدیر

و لقد انزل الله تعالی فیک من قبل و هم کارهون.... انماولیکم الله و رسوله و الذین آمنوا الذین یقیمون الصلاه و یوتون الزکاه و هم راکعون.

پرواز از بالای برج

سلام بر حسین علیه السلام ، سلام بر زیبایی و ستایش خوبی و گشودن پنجره ای رو به بهشت و هم نوایی با فرشتگان آسمانی است.

فاتح قلبها

بی تردید یکی از مهم ترین رازهای توفیق پیشوایان معصوم علیهم السلام در طول حیات و بعد از شهادت آن بزرگواران، جایگاه معنوی و شخصیت والایشان در قلوب انسان های مشتاق فضائل و کمالات بوده است .

صبر در سیره امام مجتبی (ع)

زندگی مردان بزرگ خدا همیشه پرحادثه است، حیات درخشان امام حسن (ع) از پرحادثه ترین زندگی رادمردان تاریخ است، با این که بیش از 48 سال عمر نکرد، و بر اثر زهری که مزدوران معاویه به او خوراندند به شهادت رسید،

یاور بینوایان

کوچه خلوت تر از هر لحظه دیگر به نظر می رسد. به سمت جلو قدم برمی دارد. سرکوچه که می رسد، دستش را به کمرش می گذارد. حرفهای کودکش در ذهنش تداعی می شود:

آخرین صحابی و نخستین زائر حسینی

یکی از راههای عمیق و در عین حال ساده و آسان برای شناخت اسلام و آثار سازنده آن، مطالعه زندگی اصحاب خاص پیامبر(ص) و امامان معصوم(علیهم السلام) است. آنها که تا آخر عمر در خط پیامبر وامامان بودند و از جانب آن بزرگوران مورد تایید قرار گرفتند.

پیشوای سترگ نیکی

تعالی شخصیت معنوی انسان، از والاترین و مقدس ترین اهداف پیشوایان دین بوده است. آنان با تحمل مشقت های بسیار در این مسیر، تمامی همّ خویش را بر آن گذاشتند تا اخلاق نیک را با شیوه های رفتاری و گفتاری خویش به آدمی بیاموزند واو را از زشتی ها به دور داشته، متوجه حقیقت والای انسانی و ارزش سترگش کنند. در این میان نقش برجسته امام مجتبی(علیه السلام) بسیار چشم گیر جلوه می نماید. از این رو، برآن شدیم که با تأملی کوتاه در رفتارهای اجتماعی امام مجتبی(علیه السلام) دریچه ای به بی کران سجایای اخلاقی آن امام همام بگشاییم.

چند حکایت و کرامت از امام رضا (علیه السلام)

موسی بن سیار که از یاران حضرت رضا علیه السلام است ،‌می‌گوید:روزی همراه ایشان بودم همین که نزدیک دیوارهای طوس رسیدیم صدای ناله و گریه‌ای را شنیدم . من به جست و جوی آن رفتم . ناگاه دیدم جنازه‌ای را می آورند در این حال حضرت از مرکب پیاده شده... .

امام رضا (ع) نماد فضیلت ها

دوران امامت آن حضرت 20 سال بود که با سه تن از حکمرانان مستبدّ عباسی، یعنی هارون (ده سال)، امین (پنج سال) و مأمون (پنج) سال معاصر بود. امام رضا در آخر ماه صفر سال 203 هـ. ق در سن 55 سالگی توسط مأمون مسموم شد و در سناباد نوقان که امروزه یکی از محلات مشهد مقدس محسوب می شود به شهادت رسید و در محل مرقد فعلی به خاک سپرده شد. (2)

رشی از رمان واره عشق هشتم

سال جدید هجری فرا رسید. دویست و سه سال از هجرت آخرین پیام آور وحی می گذشت. آفتابِ تیرماه می تابید و نور و آتش می پراکند. سرزمین خراسان، با آن بیابان ها، تپه ها، رمل ها و نمکزارش در زیر آفتاب خفته بود. کاخ حمید بن قحطبه در میان باغ بزرگی می درخشید.

شمس و قمر

باغ بهشت این شکوه و جاه ندارد جلوه در این حسن خانه ماه ندارد

روحیه مردمداری و سخاوتمندی در زندگی امام حسن عسکری علیه السلام

امام حسن عسکری علیه السلام که بخاطر همراه بودن پدر گرامیش در منطقه نظامی سامراء سکونت داشت ملقب به عسکری شدند، در هشتم ربیع الاول سال 260 در سن 28 سالگی توسط معتمد عباسی مسموم شده و به شهادت رسیدند.

پرتوی از خورشید سامرّا

گاهی آدمی با دیدن یک حقیقت، آن چنان شیفته و شیدا می شود که ناگزیر از راه و رسم و باورهای قبلی خویش دست می کشد و به آن حقیقتی که قلبش را تسخیر کرده، دل و جان می سپارد.

شعله ای که سرکشید

شب سایه سنگین و سیاهش را بر سر شهر پهن کرده بود، کوچه های تنگ و پیچ در پیچ شهر در تاریکی و سکوت گم شده بود و مردم در پناه شب، آسوده در خواب فرو رفته بودند، اما چشم خلیفه و یارانش بیدار بود و نگران .

سرور سامرا

یازدهم پیشوای شیعه، امام حسن عسکری علیه السلام در روز جمعه، هشتم ربیع الثانی سال 232 ه.ق در مدینه پا به عرصه گیتی نهاد(1)

عنایات امام زمان(عج) به مردم

امام مهدی علیه السلام در دوران غیبت کبری توجه و عنایت خاصی به شیعیان خود دارند و در همه ی حالات پیش آمده به یاری آنها شتافته اند.

گوشه ای از ویژگی های شخصیتی امام هفتم علیه السلام

امام موسی بن جعفر علیه السلام در سپیده دم روز یکشنبه یا سه شنبه هفتم صفر سال 128 یا 129 هجری قمری در «ابواء» - محلی میان مکه و مدینه - از کنیزی از سرزمین بربر (مغرب) یا اندلس (اسپانیا) به نام «حمیده » معروف به «حمیده بربریه، حمیده مغربیه، حمیده مصفاة » زاده شد و شهادت آن حضرت بنا بر قول مشهور در 25 رجب سال 183 ه . ق و به نقلی 186 ه . ق در بغداد در زندان هارون الرشید و به دستور وی بوده است .

اخلاق و رفتار امام موسی بن جعفر (ع)

عبادت و نیایش هر فرد در حدود معرفت و شناسائی پروردگار عالم، اندازه گیری میگردد.مجال است فردی بدون معرفت کافی و لازم نسبت به پروردگار خود، عبادت و ستایش شایسته ای انجام دهد

دانشمند نیایش گر

دانشمندی بود که دیگران را برای صعود به قله ی دانش تشویق می کرد.

آداب معاشرت از دیدگاه امام باقر علیه السلام

بهترین مردمان کسى است که بیشترین خیر را به هم نوعان خود برساند گرچه هیچ خیرى به او نرسیده باشد؛ و خود را از تمام افراد بى نیاز بداند و چشم داشتى به کسى نداشته باشد.

گلزار حدیث سیمای حضرت مهدی در آیینه ی احادیث

1ـ روز قیامت فرا نمی رسد مگر این که قائم ما قیام به حق نماید و این موقعی است که خداوند عزوجل به وی فرمان قیام دهد. هر کس از وی پیروی کند رستگار و آن کس که سرپیچی نماید، به هلاکت رسد. ای بندگان خدا! به سوی وی شتابید هرچند با راه رفتن از روی برف باشد چرا که وی سفیر الهی و جانشین من است.

بیکران دانش و بینش

پیشوایان شیعه سرچشمه علم و معدن اسرار الهی اند و ملکه علم و عصمت از کودکی در آنان بوده و در سراسر عمر با آنان همراه است و از جمله محورهای اساسی و پشتوانه های امامت، محسوب می شود که بر اساس آن بشریت را از کوره راه های نابودی رهایی می بخشند. از این رو، زندگانی امامان معصوم از کودکی تا شهادت آنان در بردارنده نکاتی عالی و درس آموز و الگوی کاملی برای انسان هاست. شخصیت علمی و عبادی امام مجتبی(ع) از همان دوران کودکی و پیش از امامت ایشان شکل گرفت که مقاله پیش رو نگاهی گذرا، به حیات علمی و عبادی ایشان دارد.

ویژگی های اخلاقی امام مجتبی (ع)

امام صادق (ع) در بیان حال معنوی ایشان می فرمود: امام مجتبی (ع) عابدترین مردم زمان خود بود. بسیار حج به صورت پیاده و گاه با پای برهنه به جای می آورد. همیشه او را در حال گفتن ذکر می دیدند و هر گاه آیه «یا أَیهَا الَّذینَ آمَنُو» را می شنید، پاسخ می گفت:

امام خمینی، نه مثل دیگران

خصوصیت تاریخی امام خمینی که او و انقلاب او را از کلیه جنبشهای سیاسی معاصر،متمایز می کند چیست؟ مخاطبه او با فطرت انسان، در هم شکستن پارادایم جاری در جهان وحرکتی اعجازآمیز در جهت عکس شیب فرهنگ جهانی، اتکاء به خدا و اعتماد به مردم و گره زدن زمین به آسمان، گرانیگاهی خارج از عالم معیارهای غربی بود که امام، اهرم خود را بر آن نهاد و مسیر تاریخ را تغییر داد. نوشتار ذیل، این پدیده را تحلیل و آن را حتی در اعترافات منتقدان به امام «رض »، تعقیب می کند.

امام خمینی(ره) الگویی جامع

حیات مکتب ها و شخصیت های بزرگ الهی بر سه رکن استوار است که راز ماندگاری و جاودانگی آنان نیز در پس این ارکان نهفته است:

اول کسی که صورت دارایی خود را داد

وقتی قرار شد طبق اصل قانون اساسی مسؤولین صورت دارایی خود را بدهند اول کسی که صورت دارایی خود و متعلقین خود را داد امام بود و تمام موجودیش را نوشت و فرستاد که الحمد لله هم موجودی درست و حسابی و چیزی نداشت! ! .ما اقدام نکردیم از امام نخواستیم ولی امام خودش اول کسی بود که اقدام کرد.از تاریخش معلوم است.الآن در صندوق دیوانعالی کشور هست. درست مقابل این شیوه امام، بنی صدر قرار داشت که تا آخر نداد.هر چه گفتیم بابا این قانون است.گفت اگر بنای قانون باشد خیلی حرفها هست و از این جدلهایی که می کرد.جدل کرد و بالاخره نداد.لذا الآن صورت دارایی او با اینکه رییس جمهور بود در دیوانعالی کشور نیست.البته غیر از او هم یک آقای وزیری بود که لازم نیست اسمش را بیاورم.او هم نداد بقیه دادند، منتها بقیه با اقدام ما دادند. (1)

چند چراغ از چهل چراغ امام

یکی از اسرار بزرگ عبادات و ریاضات شرعیه، آن است که بدن و قوای طبیعی و جنبه مُلک، تابع و مطیع روح گردد و اراده نفس در آنها مؤثر شود و ملکوت نفس بر مُلک غالب شود؛

شهادت حضرت امام جعفر صادق علیه السلام

ششمین پیشوای شیعیان، حضرت امام جعفر بن محمد علیه السلام معروف به صادق آل محمد، در روز هفدهم ربیع الاول سال 83 در مدینه متولد شد. پدر گرامی آن حضرت امام محمدباقر علیه السلام و مادرش ارجمندش ام فروه نام داشت. همچنین لقب معروفش صادق و کنیه اش ابوعبدالله است.

شمه ای از کرامات امام صادق (ع)

در هفدهم ربیع الاول سال 83 ه . ق در مدینه منوره فرزندی پاک از سلاله رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله دیده به جهان گشود. نام او جعفر و کنیه اش ابا عبدالله بود، پدر ارجمندش امام محمدباقر علیه السلام پیشوای پنجم شیعیان و مادر گرامی اش ام فروة می باشد.

چرا به مکتب امامیه، مکتب جعفریه گفته می شود؟

امام صادق (ع) در برهه ای از زمان که به عنوان یک شاخص در امت اسلامی معرفی شدند، هرکسی را که منسوب به ایشان بود جعفری می نامیدند و جعفری نامیدن این طایفه حقه را به این دلیل انجام دادند که جعفری بودن وجه ای مکتبی و دینی و اسلام شناسی دارد چراکه اسلام حقیقت جامع و کامله ای دارد که کسی از افراد عادی نمی تواند آن را آن گونه که هست بشناسد، مگر آنکه در پرتوی معارف معصومین(ع) این شناخت حاصل شود؛ بنابراین وقتی می گفتند: جعفری، اشاره به امام و امامت واقعی قرآنی دارد.

25 رمز موفّقیت در بیانات امام صادق(ع)

از امام صادق(ع) روایت شده است که فرمودند: «طلبتُ الجنّة، فوجدتها فی السّخاء؛ بهشت را جست وجو نمودم. پس آن را در بخشندگی و جوانمردی یافتم.»

جوانان را در یابید!

جوانی بهار عمر و جوان بهترین و مفیدترین قشر جامعه است.جوانان قشر متحرک، فعال و پرشور و نشاط جامعه را تشکیل می دهند.

گنبد از نور تو روشن

مرد، دستش را به سمت مادرش دراز کرد و بی آنکه نگاهش را از گنبد درخشان امام رضا(ع) بردارد، مادرش را صدا زد. مادر خرناسی کشید و صدایش را نشنید. مرد، لحظه ای صورتش را از نرده های کلفت و چوبی ایوان به سمت مادرش برگرداند و با عجله گفت: مادر! نگاه کن...

سرچشمه دانش

پیشوایان معصوم شیعه هر کدام به نوبه خود سرچشمه کمالات و منبع فضایل و صفات عالی انسانی محسوب می شوند. نه تنها شیعه بلکه افراد و گروه های مختلفی که با آن بزرگان در ارتباط بوده اند به این نکته اذعان دارند.

فضيلت و پاداش زيارت امام رضا (عليه السلام )

محبت ودلبستگی شدید مؤمنان به رسول خدا و اهل بیت او - علیهم السلام - از ویژگیهاوامتیازهای مومنان است آنان. همواره از ژرفای جان به اهل بیت عشق می ورزند و در پی دستیابی به رضایت آنان هستند وطبیعی است که محبت به آنان جلوه ها و آثار گوناگونی در زندگی دارد و زیارت مرقدهای پاک و نورانیشان در زمره مهم ترین آن جلوه هاست.

فروغی از سیمای نهمین آفتاب

«روزی برادرم امام رضا علیه السلام مرا خواست و فرمود: ای حکیمه! امشب، فرزند مبارک خیزران، متولد می شود. حتما در وقت تولد او حاضر باش.

مسیح پنجم

اهل شام بود. در مدینه رفت و آمد داشت. در مجلس درس و بحث امام محمد باقر(ع) نیز حاضر می شد، ولی می گفت: «محبت و دوستی با شما مرا به این مجلس نمی آورد.

بی کرانه های نیک سیرتی

پدرم، امام محمد باقر(ع)، همواره مشغول ذکر خدا بود. هنگام خوردن غذا نیز ذکر خدا می گفت. وقتی با مردم صحبت می کرد، از یاد خدا باز نمی ماند و کلمه «لا اله الا الله» همواره بر زبانش جاری بود. [سحرگاهان] ما را به عبادت و شب زنده داری تا برآمدن آفتاب فرا می خواند. به آن دسته از اعضای خانواده که قرائت قرآن می دانستند، دستور خواندن قرآن می داد و بقیه را به گفتن ذکر خدا سفارش می نمود»

بَدْر ذی حجّه/ تولد حضرت امام هادی علیه السلام

نیمه ماه ذی حجّه، آن هنگام که بَدْر زیبایش، بر عرصه آسمان، حکم فرمایی و جلوه گری می کرد، بدری دیگر در مدینه درخشید که پرتو نورش، همه را واله و حیران کرد و معشوقان مجازی را، از خودنمایی باز داشت.

هفت گفتار از امام هادی علیه السلام

حضرت امام علی النقی علیه السلام در نیمه دوم ماه ذی الحجه، سال 212 ق در اطراف مدینه و در منطقه «صریا» چشم به جهان گشود.

ادب ورود به محرم را از امام کاظم(ع) بیاموزیم

امام رضا(ع) در روایتی حالات پدر بزرگوارشان امام کاظم(ع) را در هنگام ورود به ماه محرم بیان فرموده‌اند.

کریم اهل بیت(ع)

«کریم»، در زبان و فرهنگ اسلامی، نژاد و اصیل1، خوش خوی و خوش روی2، پاکدامن و عفیف،3 جوانمرد و با مروّت، بخشاینده، بلند همّت و بزرگوار، خیرخواه و مهربان، نیکوکار، نیک نفس و نیکونهاد و در یک کلمه، جامع همه ارزشها4 است. و این همه در امام حسن مجتبی علیه السلام گرد آمده بود و به حقیقت، دوست و دشمن به او کریم می گفتند.5 و در میان شیعیان و پیروان اهل بیت به «کریم اهل بیت علیهم السلام » شهره است.

پاسخ کودک در کلاس، از علوم مختلف

حضرت صادق آل محمّد صلوات اللّه علیهم در ضمن بیانی مفصّل حکایت فرماید:

طلوع تابناک

حضرت علی بن موسی الرضا علیه السلام یازدهم ذیقعده سال 148 ق. در مدینه دیده به جهان گشود. این رویداد شکوهمند بعد از شهادت امام صادق علیه السلام اتفاق افتاد.[1] 35 سال از ایام حیات پربار آن امام همام با دوران امامت پدرش حضرت امام کاظم علیه السلامتوأم بود و هنگامی که هارون امام را به بغداد انتقال داد آن حضرت نیز شاهد این نیرنگ های هارون الرشید بود. از سال 183 ق. که امام موسای کاظم در بغداد به شهادت رسید دوران بیست سالة امامت امام رضا علیه السلام آغاز شد.

دورنمایی از عصر امام عسکری(ع)

یکی از راههای پی بردن به شخصیت واقعی انسانها، آگاهی از زمان آنهاست.

پرتوی از خورشید سامرّا

گاهی آدمی با دیدن یک حقیقت، آن چنان شیفته و شیدا می شود که ناگزیر از راه و رسم و باورهای قبلی خویش دست می کشد و به آن حقیقتی که قلبش را تسخیر کرده، دل و جان می سپارد.

سرور سامرا

1- موضوع «دعای تعجیل فرج »بخشی از فرهنگ و مکتب مهدویت بوده و از اهمیت و ارزش فوق العاده ای برخوردار است; امامتاسفانه مورد غفلت قرار گرفته است.

حقیقت صبر در کلام امام علی(ع)

صبر انواع مختلفی دارد از قبیل صبر بر معاصی، مصیبت، صبر بر اطاعت و بندگی، صبر بر نا آگاهی مردم و ... اما، شیوه و سبک زندگی قرآن و نهج‌البلاغه تمامی انسان‌ها را به صبر امر می‌کند تا اراده‌ها تقویت شود، ایمان‌ها افزون و زندگی گوارا شود و معنویت به اوج برسد تا انسان به کمال خویش نایل آید.

دعای امام زمان(عج) در حق بانوان

از دعاهای منسوب به امام عصر(عج)، دعای معروف «اللَّهُمَّ ارْزُقْنَا تَوْفِیقَ الطَّاعَةِ...» است که به زیبایی هر چه تمام و در فرازهایی کوتاه، وظایف منتظران از اقشار و صنوف مختلف را بیان کرده و راه و رسم زندگی به سبک انتظار را نشان می دهد.

سپهر دانش

امام باقر(علیه السلام)، در سال 57 هجری در شهر مدینه، دیده به جهان گشود.1 درباره روز ولادت ایشان بین تاریخ نویسان اختلاف نظر وجود دارد؛ برخی آن را اول ماه رجب دانسته اند،2 ولی مشهور تاریخ نویسان، تاریخ ولادت ایشان را سوم ماه صفر می دانند.3

راه سبز

روزی جمعی از شیعیان و طرفداران امام محمدباقر علیه السّلام خدمت آن حضرت حاضر شدند، امام علیه السلام به نصیحت و اندرزشان پرداخته و آنان را از گناهان برحذر می داشت،

غریب قریب

بررسی و تحلیل حیات سیاسی ائمه علیهم السلام، بخشی از تاریخ سیاسی و سیره اهل بیت علیهم السلام است که تحلیل و بررسی آن، ما را به زوایای معارف اهل بیت علیهم السلام و روزگار آنان، بیشتر آشنا کرده، نحوه انجام رسالت امامت و رهبری و راهبری مکتب امامت را به ما می نمایاند.

خورشید دهم، امام هادی علیه السلام

یک نفر شیعه وحشت زده خدمت امام هادی آمد و گفت: یکی از سرکردگان متوکل، نگین انگشتری نزد او آورده است که از آن انگشتری بسازم و این نگین نزد من شکست و دو نیمه شد. می دانم که او مرا می کشد. حضرت فرمودند: امید است که خداوند اصلاح کند. فردا، سرکرده متوکل کسی را فرستاد که میان زنها نزاع است، اگر می شود آن نگین را دو نصف کن و دو انگشتری بساز. او پول فراوانی گرفت و از نگین شکسته دو انگشتری ساخت. این است معنای فرمایش امام هادی(ع):«وَ مَنْ یطِعِ اللَّهَ یطَاعُ» یعنی؛ «پیوند با خدا، پیوند با اهل بیت و توسل به اهل بیت، قطعاً همه کارها را اصلاح می کند.»

حلم و گذشت و بردباری

بردباری و گذشت آن بزرگ،بی مانند و سرمشق دیگران بود.

بازخوانی چند مفهوم اخلاقی از زندگانی امام کاظم (علیه السلام)

پنجره ای رو به آسمان گشوده شد. برکه ای از نیلوفر، بر سجاده گسترده زمین درخشید و بهار بر آن ایستاد. مردی می آمد که پرتو آفتاب خدایی اش بر دیده ها تابید و چشم ها را از برق شادی پر کرد.

هدیه الهی

در پانزدهم رمضان سال دوم و یا سوم هجرت خداوند سبحان بالاترین هدیه خویش را به بیت نبوت وامامت اهدا کرد.

ده ویژگی اخلاقی امام مجتبی (ع)

اخلاق، دستمایه سترگ هدایت است. زندگی کوتاه دنیا در پرتو آموزه های اخلاقی، خود بهشتی برین می شود. انسان برای رسیدن به رشد، کمال و بالندگی اخلاقی به شناخت نیاز دارد. شناخت، گاه از راه تحصیل معارف اخلاقی و گاهی از راه شناخت نمونه های عملی و به تعبیر دیگر، الگوهای اخلاقی ایجاد می شود. قرآن، حدیث و سیره معصومان: برترین منابع شناخت معارف اسلام اند. پیشوایان پاک دین: به دلیل بهره مندی از ویژگی عصمت و دوری از عصیان و اشتباه، برترین مربیان اخلاق برای انسان، به ویژه برای دوستداران و پیروان خود به شمار می روند. ایشان، بهترین الگوی اخلاقی به دور از هر گونه کژی برای انسان اند. نوشتار حاضر، رهاوردی است از بررسی 12 ویژگی اخلاقی امام مجتبی (ع) که در آستانه ایم شهادت (هفتم صفر) آن امام همام به خوانندگان گرامی تقدیم می شود.

برو! تو آزادی

چادرش را تا زد و داخل کیف گذاشت و به همراه دوستش وارد دانشگاه شد. دوستش با تعجب پرسید: چرا چادرت را برداشتی؟ اگر قرار است نپوشی، چرا تا این جا سرت بود؟

مثلث شخصیت امام علی علیه السلام

از نظر روان شناسان، شخصیت هر فردی متشکل از سه عامل مهم است که هر یک در انعقاد و تکون شخصیت تأثیر بسزایی دارد و گویی روحیات و صفات و طرز تفکر انسان همچون مثلثی است که از پیوستن این سه ضلع به یکدیگر پدید می آید. این سه عامل عبارتند از:

جرعه نوشان اقیانوس امام هادی (ع)

شناسیی و جذب افراد مستعد و آماده و تربیت آنان بر اساس تربیت های اسلامی و مجهّز ساختن آنان به انواع علوم مورد نیاز جامعه، از رسالت های مهم ائمه اطهار: بود و محدودیت های اعمال شده از سوی حکومت های مستبد و ظالم وقت، هر چند انجام ین رسالت را در حدّ مطلوب با مشکلاتی مواجه می ساخت و بسیاری از افراد را از دستیابی به ین سر چشمه های زلال دانش و معرفت و بهره گیری از آن محروم می کرد، ولی موجب تعطیل شدن آن نگشت. تشنگان حقیقت و شیفتگان امامت تحت پوشش های مختلفبه محضر امامان8 می رسیدند و در حدّ ظرفیت و معرفت خود از اقیانوس بی کران دانش الهای آن بزرگواران جرعه ی می نوشیدند.

شمه ای از کرامات امام صادق (ع)

در هفدهم ربیع الاول سال 83 ه . ق در مدینه منوره فرزندی پاک از سلاله رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله دیده به جهان گشود. نام او جعفر و کنیه اش ابا عبدالله بود، پدر ارجمندش امام محمدباقر علیه السلام پیشوای پنجم شیعیان و مادر گرامی اش ام فروة می باشد. (1) ایشان که بعد از شهادت پدر بزرگوارشان، سرپرستی و امامت شیعیان را به عهده داشتند، به القابی همچون صادق، صابر، فاضل و طاهر مشهور بودند.

اینان را صدا بزن

خطیب و واعظ مشهور، حاج شیخ مهدی خراسانی در شب جمعه هفتم جمادی الأولی سال 1369 ه‍. ق. در «نجف اشرف» بر روی منبر در «مسجد انصاری(ره)» از آیت الله حاج شیخ جعفر شوشتری نقل کرده که ایشان در «کربلا» بر روی منبر، این روایت را به شرحی که گفته می شود، برای مردم بیان کرد:

مذهب جعفری

آنکه در اخبار فقه شیعه تتبع کند خواهد دید روایتهای رسیده از امام صادق (ع) در مسائل مختلف فقهی و کلامی مجموعه ای گسترده و متنوع است و برای همین است که مذهب شیعه را مذهب جعفری خوانده اند. گشایشی که در آغاز دهه سوم سده دوم هجری پدید آمد موجب شد مردم آزادانه تر به امام صادق (ع) روی آورند و گشودن مشکلات فقهی و غیر فقهی را از او بخواهند.

استراتژی زیبا در قالب دانشگاه

با معرفت عامیانه و معرفت علمی معمولی، نمی توان از مرحله معرفت شهودی و فناء فی الله، سخن گفت.کسی که راه را نرفته و راه را نمی شناسد، چگونه می تواند از شناخت و معرفت فردی سخن بگوید که راه را شناخت و پشت سر گذاشت وبرای دستگیری دیگران به جامعه انسانی برگشت؟

ستاره ی نجات

بازار سامرا مثل همیشه شلوغ بود و پر سر و صدا. مردم، هر یک به کار خود مشغول بودند. مردی قدم زنان طول بازار را می پیمود و با کنجکاوی اطرافش را نگاه می کرد.

بر کرانه امام جود و سخا، امام جواد علیه السلام

بدون تردید، امامت اعجازآمیز امام جواد علیه السلام جز با اتصال آن امام با منبع سرشار علم الهی تبین شدنی نیست. این امر مبتنی بر بنیادهای پوشیده و غیبی جهان است. آن کس که بتواند در چنین سن و سالی رهبری قومی را که در سرزمین های دور و نزدیک گسترده بودند عهده دار شود و در برابر تهاجم انبوه دشمنان از پای نلغزد و پایدار بماند. هاله ای از الهام غیبی را برگِرد وجود خویش دارد. همین امر بود که بر ایمان پیروان آن حضرت به مفهوم سترگ امامت می افزود و گام هایشان را در طریق اطاعت از آن امام همام راسخ تر می کرد.

جرعه ای از زلال دریایی!

جوانی از اهل شام در جلسات علمی امام باقر(ع) ، زیاد حاضر می شد. روزی پس از پایان جلسه از میان جمع برخاست و گفت: سوگند به خدا من به جهت محبت شما در جلسه حاضر نمی شوم بلکه فقط به خاطر فصاحت و دانش شماست که در این محفل حاضر می شوم. امام لبخند زد و سکوت کرد. چند روز گذشت و خبری از جوان نشد. حضرت جویای حال او شد. یکی از یاران گفت: جوان شامی به شدت بیمار است.

مسیح پنجم

اهل شام بود. در مدینه رفت و آمد داشت. در مجلس درس و بحث امام محمد باقر(ع) نیز حاضر می شد، ولی می گفت:

برخی از اوصاف شیعیان در کلام باقر العلوم علیه السلام

همانطور که از مفهوم کلمه شیعه بر می آید، پیروی، تبعیّت و الگوپذیری از ائمه معصومین علیهم السلام در تمامی شؤونات زندگی، لازمه شیعه بودن است. در سخنان گهربار معصومین علیهم السلام خصوصیات و ویژگیهای یک پیرو واقعی بیان شده است تا بدین وسیله یادآور شوند که شیعه بودن صرفا با ادّعا و یا نامگذاری محقّق نمی شود؛

مغز دانش

از همان کودکی، مغز دانش ها را می گشودی به اعجاز و عطش های ناتمام و سرگردانِ پرسش را التیام می بخشیدی.

و اوست امام و راهنمای آشکار...

قسمتی از خطبه پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله در غدیر خم

در منقبت امام موسی کاظم علیه السلام

موسی بن جعفر علیه السلام در قدر و مقام بزرگوارترین فرزندان حضرت صادق علیه السلام و در مرتبه والاتر از آنان بود و آوازه بزرگواری اش بیش از برادران بود. در زمان آن حضرت با سخاوت تر و گرامی تر و خوش معاشرت تر از او دیده نشد، و در عبادتْ سرآمد مردم آن زمان و پرهیزکارترین آنان و در جلالت مقام و فهم و دانش برتر از همگان بود.

پرهیب عطوفت

گاه آدمی پاسخ یک بدی را با مهربانی می دهد و این پاسخ مهرورزانه او سبب تغییر رویه طرف مقابل می شود. امام کاظم «علیه السلام» را به دلیل این ویژگی به چنین لقبی خوانده اند. در مدینه مردی بود که هرگاه امام را می دید زبان به دشنام می گشود.

در محضر خورشید

علم حقیقی نزد معصومان علیه السلام است. برای افزایش معرفت در زمینه‎های گوناگون دینی و توحیدی، نیازمند دانش ویژه پیشوایان دینی هستیم؛ زیرا هر کدام از سخنان این بزرگواران، جرقه ای است برای ژرف اندیشی. برخی از مسائل هم با معلومات محدود ما همخوانی ندارد و برای رهایی از بن بست فکری، نیازمند انسان های کامل هستیم.

ایثار و فداکاری علی علیه السلام و حضرت زهرا علیهماالسلام

وَ یطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلی حُبِّهِ مِسْکیناً وَ یتِیماً وَ أَسِیراً * إِنَّما نُطْعِمُکمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لا نُرِیدُ مِنْکمْ جَزاءً وَ لا شُکوراً *إِنَّا نَخافُ مِنْ رَبِّنا یوْماً عَبُوساً قَمْطَرِیراً[1]

دل هـای نـور باران

یکی از موضوعات بایسته پژوهش، بررسی نقاط اشتراک و افتراق قیام امام حسین(ع) و امام زمان(عج) است. این دو قیام در برخی عناصر و مؤلّفه ها، مشترک و در برخی شاخصه ها متفاوت هستند. یکی از نقاط اشتراک قیام امام حسین(ع) و امام زمان(عج)، ویژگی های مشترک یاران این دو امام است که ما در اینجا به آن می پردازیم.

ریشه قیام امام حسین (ع)

اگر در صدد ریشه یابی زمینه تاریخی قیام امام حسین علیه السلام باشیم و بخواهیم علل آن را بیان کنیم، ساده لوحانه است که به دنبال ریشه آن در زمان عثمان باشیم؛

چرا عزاداری امام حسین از اول محرم شروع می شود؟

آغاز مام محرم مصائب امام حسین (علیه السلام) ویارانش تداعی می شود وسیره ائمه علیهم السلام نیز احیای دهه محرم بود .

پرپر شدن گل سیزده ساله

قاسم، فرزند امام حسن علیه السلام است. مادرش كنیز بود و نرجس نام داشت. چهره او چون پاره ماه بود. به گزارش خوارزمى، وى هنگام شهادت، به سنّ بلوغ نرسیده بود؛ ولى مؤلّف لباب الأنساب، او را شانزده ساله مى داند.

طبیب جامعه

رمز بقاء و کلید موفقیت یک نظام اسلامی داشتن رهبری است که به فرموده امام حسین علیه السلام به کتاب خدا عمل کند؛ پایبند به انصاف و عدالت باشد؛ از محور حق و حقیقت خارج نشود و تنها، دل در گرو خداوند متعال داشته باشد.

شهید شیرخوار کربلا

شیخ مفید(ره) در کتاب الارشاد خود، هنگام نام بردن فرزندان امام حسین علیه السلام از امام سجاد علیه السلام با تعبیر علی اکبر و از حضرت علی اکبر با تعبیر علی اصغر یاد می کند و می نویسد:

فاتح قلبها

بی تردید یکی از مهم ترین رازهای توفیق پیشوایان معصوم علیهم السلام در طول حیات و بعد از شهادت آن بزرگواران، جایگاه معنوی و شخصیت والایشان در قلوب انسان های مشتاق فضائل و کمالات بوده است .

دل های پر از حرف

امام سجاد ( علیه السلام) به تنهایی گام بر می داشت . آدم های زیادی، در رفت و آمد بودند . در راه امام، جمعی از فقیران جذامی نشسته بودند . هرکس که آن ها را می دید، زود راهش را کج می کرد، تا با آن ها برخورد نکند .

از خلافت تا شهادت حضرت امام حسن مجتبی علیه السلام

امام حسن علیه السلام، مسؤولیت خلافت را در فضایی مضطرب، ناآرام و بسیار پیچیده که در اثر دسیسه های بنی امیه و دیگران در پایان زندگانی پدر بزرگوارش امام علی علیه السلام بروز کرده بود بر عهده گرفت. با نگاهی گذرا به اوضاع و مشکلات پیچیده و ناگوار آن زمان می توان نکات زیر را از زندگی امام حسن علیه السلام برداشت کرد.

ده ویژگی اخلاقی امام مجتبی (ع)

اخلاق، دستمایه سترگ هدایت است. زندگی کوتاه دنیا در پرتو آموزه های اخلاقی، خود بهشتی برین می شود. انسان برای رسیدن به رشد، کمال و بالندگی اخلاقی به شناخت نیاز دارد.

زلال سخاوت

خورشید خسته از حضوری طاقت فرسا، پشت تپّه های شنی افق ناپدید شد. کاروان از حرکت بازایستاد. صدای یکنواخت زنگ شتران قطع شد. پشت سر، کویر بود و پیش رو واحه ای با درختان خرما و برکه ای کوچک. ستاره ها تک تک در آسمان ظاهر شدند

برشی از رمان واره عشق هشتم

سال جدید هجری فرا رسید. دویست و سه سال از هجرت آخرین پیام آور وحی می گذشت. آفتابِ تیرماه می تابید و نور و آتش می پراکند. سرزمین خراسان، با آن بیابان ها، تپه ها، رمل ها و نمکزارش در زیر آفتاب خفته بود. کاخ حمید بن قحطبه در میان باغ بزرگی می درخشید. درختان انار در قسمت شرقی، پرچینی ساخته بودند. آن روز، امام به عادت همیشه به مناسبت آغاز محرم روزه بود. ابری از اندوه عاشورایی بر چهره گندمگونش نشسته بود. درونش از یادآوری صحنه های کربلا آرامش نداشت. صحنه هایی همچون لحظه ای که حسین(علیه السلام) تشنه از اسب بر کرانه فرات، میان نواویس و کربلا بر زمین غلتید. امام به همنشینش ـ که اشعری قمی بود ـ فرمود: «ای سعد! از ما نزد شما قبری است؟»

«سلاله ی سلیل»

به حسن خُلق و وفا، کس به یار ما نرسد

جلوه ی از سیمای امام حسن عسکری

آنچه می خوانید، طرحی است از سیمای امام حسن عسکری یازدهمین مظهر ولایت الله بر جهانیان که به صورت گزیده و انتخابی از بحارالانوار و اصول کافی گردآوری شده است.

آفتاب سامرا

ای که خورشید فلک محو لقای تو بود ماه را روشنی از نور ضیای تو بود

درس امام حسن عسکری علیه السلام

حدیث ثقلینی که بارها از رسول خدا صلی الله علیه وآله شنیده شد و به شکلهای گوناگونی نقل شد (1) و به دست ما رسید ، ضمن آنکه که اهل بیت رسول خدا علیهم السلام را همتای قرآن معرفی می کند این پیام را هم به همراه دارد که تنها راه سعادت انسان تمسک به قرآن و اهل بیت علیهم السلام است. این مهم صورت نمی گیرد مگر آنکه ما با گفتار و رفتار آن بزرگواران ارتباط برقرار کنیم.

امام جود و بخشش

معروف ترین لقب پیشوای نهم، «جواد» است. آن رهبر فرزانه را برای جود و عطای فراوانش به این نام خوانده اند که برگرفته از نام های زیبای پروردگار متعال است.

الگوی جوان امروز

حضرت جوادالائمه علیه السلام، جوان ترین امام است و به روایتی، از هفت سالگی به امامت رسیده است. ازاین رو، بر اساس بیانات نورانی آن امام همام، الگوهایی از زندگی آن حضرت را برای الگوپذیری معرفی می کنیم.

پرهیب عطوفت

گاه آدمی پاسخ یک بدی را با مهربانی می دهد و این پاسخ مهرورزانه او سبب تغییر رویه طرف مقابل می شود. امام کاظم «علیه السلام» را به دلیل این ویژگی به چنین لقبی خوانده اند

طلوع نور

زمانی که خبر ولادت او به پیامبر گرامی اسلام (ص) رسید، به خانه ی حضرت علی و فاطمه (ع) آمد و اسماء را فرمود تا کودکش را بیاورد. اسماء او را در پارچه ای سپید پیچید و خدمت رسول اکرم (ص) برد، آن گرامی به گوش راست او اذان و به گوش چپ او اقامه گفت.

دستهای بخشنده

بابا آن آقایی که می گفتی حتما کمکمان می کند ...؟

دانشمند نیایش گر

دانشمندی بود که دیگران را برای صعود به قله ی دانش تشویق می کرد.

جوان پیامبر گونه

حضرت علی اکبر علیه السلام فرزند امام حسین علیه السلام در یازدهم شعبان1، سال43 قمری در مدینه، دیده به جهان گشود. مادر بزرگوارش لیلی دختر ابی مرّه بود2.

چراغ برات روشن می شود

صدها سال است که مردم خراسان، ماه شعبان و نیمه شعبان را با چراغ برات میشناسند. نیمه شعبان که فرامیرسد، چراغ برات برای مردگان روشن میشود و مردم به دیدار درگذشتگانشان میروند.

رگی از درخت فضیلت

در تاریخ میلاد خجسته امام مجتبی علیه السلام اندکی اختلاف وجود دارد. طبق قول مشهور، در 15 ماه مبارک رمضان سال سوم هجری، در شهر مدینه منوّره چشم به جهان گشود.1 هفت سال از عمر شریفش مصادف با حیات پربار خاتم الانبیاء صلی الله علیه و آله وسلم بود. پدر گرامی اش امام علی بن ابیطالب علیه السلام و مادر ارجمندش حضرت فاطمه زهرا علیهاالسلام ، دختر پیامبر خداست.

حضور امام حسن (علیه السلام) در ایران راست یا دروغ

امام حسن (ع) فرزند بزرگ حضرت علی (ع) و حضرت فاطمه (س) و دومین امام ما شیعیان است که در کودکی و جوانی با سه خلیفه نخستین معاصر بود، موضع ایشان در برابر خلافت ابوبکر، عمر و عثمان و حضور ایشان در فتوح ایران و افریقیه سوالی است که این مقاله در پی پاسخ گویی به آن می باشد. به نظر می رسد که ایشان با وجود این که خلافت را حق پدر خود دانسته در مواردی با سه خلیفه همکاری هایی داشته اند، و در زمان دو خلیفه اول ابوبکر و عمر در فتوحات شرکت نکرده، ولی در زمان عثمان، حسن (ع) با سپاهیان به ایران آمده و در فتح طبرستان شرکت داشتند. برای روشن شدن این مطلب به بررسی موضع ایشان در دوران ابوبکر، عمر و عثمان می پردازیم.

بیکران دانش و بینش

پیشوایان شیعه سرچشمه علم و معدن اسرار الهی اند و ملکه علم و عصمت از کودکی در آنان بوده و در سراسر عمر با آنان همراه است و از جمله محورهای اساسی و پشتوانه های امامت، محسوب می شود که بر اساس آن بشریت را از کوره راه های نابودی رهایی می بخشند.

رابطه انفاق و روزی در سیره امام حسن مجتبی (علیه السلام)

پیشوایان اسلام، سفارش و تأکید زیادی به کسب روزی حلال و انفاق کرده اند. از آن جا که روزی حلال و انفاق، تأثیر فوق العاده ای در تربیت درست افراد جامعه دارد، هر فردی موظف است که در مورد درآمد و به دست آوردن روزی خودش، دقت و حساسیت لازم را به عمل آورد تا تأمین مخارج زندگی اش از طریق حلال باشد و بخشی از آن را انفاق نماید.

فجر و شفق

دوش بر فرق تو شمشیر فرود آمده بود

امام خمینی(ره) اسوه جامع

حیات مکتب ها و شخصیت های بزرگ الهی بر سه رکن استوار است که راز ماندگاری و جاودانگی آنان نیز در پس این ارکان نهفته است:

وقت شناسی و نظم

دکتر محمود بروجردی: گاهی که به اتاق امام می رفتم، با اینکه انباشته از کتاب و کاغذ و یادداشت بود، با این حال هر کاغذ یا یادداشتی را می خواستند فوراً پیدا می کردند؛ زیرا تمام آنها با نظم و در جای مخصوص به خود بود.

گلگشتی در چهل حدیث امام خمینی

یکی از اسرار بزرگ عبادات و ریاضات شرعیه، آن است که بدن و قوای طبیعی و جنبه مُلک، تابع و مطیع روح گردد و اراده نفس در آنها مؤثر شود و ملکوت نفس بر مُلک غالب شود؛

اینان را صدا بزن

خطیب و واعظ مشهور، حاج شیخ مهدی خراسانی در شب جمعه هفتم جمادی الأولی سال 1369 ه‍. ق. در «نجف اشرف» بر روی منبر در «مسجد انصاری(ره)» از آیت الله حاج شیخ جعفر شوشتری نقل کرده که ایشان در «کربلا» بر روی منبر، این روایت را به شرحی که گفته می شود، برای مردم بیان کرد:

دستور العمل امام صادق علیه السلام برای خودسازی

شاید برای خودسازی نتوان حدیثی کاملتر از این حدیث از امام صادق علیه السلام پیدا نمود. چنانچه آیت الله سید علی قاضی برای گذشتن از نفس اماره و خواهش های نفسانی

شمه ای از کرامات امام صادق (ع)

در هفدهم ربیع الاول سال 83 ه . ق در مدینه منوره فرزندی پاک از سلاله رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله دیده به جهان گشود. نام او جعفر و کنیه اش ابا عبدالله بود، پدر ارجمندش امام محمدباقر علیه السلام پیشوای پنجم شیعیان و مادر گرامی اش ام فروة می باشد. (1) ایشان که بعد از شهادت پدر بزرگوارشان، سرپرستی و امامت شیعیان را به عهده داشتند، به القابی همچون صادق، صابر، فاضل و طاهر مشهور بودند.

به دادم برس

عبدالله به دیواره ی سخت صخره ی کوچک تکیه داد . دلش پر از غصه شد . دور و بر خود چشم چرخاند . دلش می خواست با ناله ی بلند، عقده هایش را بیرون بریزد . چه کسی بود که پای درد دلش بنشیند و غصه هایش را بروبد!

موجبات قطع رحم در کلام امام هشتم (علیه سلام )

امام رضا (علیه سلام ) مال جز با پنج خصلت در یکجا جمع نمی شود: بخل شدید، آرزوهای دور و دراز، حرص غالب، قطع رابطه با خویشاوندان، مقدم داشتن دنیا بر آخرت.

مسیح پنجم

اهل شام بود. در مدینه رفت و آمد داشت. در مجلس درس و بحث امام محمد باقر(ع) نیز حاضر می شد، ولی می گفت: «محبت و دوستی با شما مرا به این مجلس نمی آورد.

جدال میان عقل و دل

طول و عرض اتاق را پا می­گذاشت و با خود اندیشه می­کرد. دلش می­گفت: برو و عقلش می­گفت: نرو. دل می­گفت: بروی؛ رفاه زن و فرزندانت را فراهم کرده­ای؛

ولادت امام هادی علیه السلام

در بیان بلندای مقامش همین بس که فرزند گرامی اش امام هادی علیه السلام می فرماید: « مادرم دوران اختناقدوران امامت امام هادی علیه السلام دورانی سرشار از اختناق و نابسامانی و لبریز امام هادی علیه السلام مدت بسیاری از دوران امامت خود را در سامراء تحت مراقبت بودند،

امام روشنایی ها

یکی از دوستان امام هادی علیه السلام می گوید: به حضرت گفتم: ای آقای من! به من دعایی بیاموز که از آن نتیجه بگیرم. امام هادی علیه السلام فرمود: «من در بسیاری از اوقات، خدا را با این دعا می خوانم

ویژگی های اخلاقی امام هادی(علیه السلام)

«امام هادی(ع) خوش خوترین و راست گوترین مردم بود. کسی که او را از نزدیک می دید، خوش برخوردترین انسان ها را دیده بود و اگر آوازه اش را از دور می شنید، وصف کامل ترین فرد را شنیده بود. هرگاه در حضور او خاموش بودی، هیبت و شکوه وی تو را فرا می گرفت و هرگاه اراده گفتار می کردی، بزرگی و بزرگواری اش بر تو پرده در می انداخت. او از دودمان رسالت و امامت و میراث دار جانشینی و خلافت بود و شاخساری دل نواز از درخت پربرگ و بار نبوت و میوه سرسبد درخت رسالت ...».(1)

امام هادی(ع)وجلوه های غدیر

و لقد انزل الله تعالی فیک من قبل و هم کارهون.... انماولیکم الله و رسوله و الذین آمنوا الذین یقیمون الصلاه و یوتون الزکاه و هم راکعون.

کلیم خرد

صفوان جمّال» از جمله اصحاب و یاران امام کاظم علیه السلام که به شغل شتربانی مشغول بود، هر از چند گاهی، برای کسب فیض و بهره مندی از بیکران دانش ائمه علیهم السلام نزد ایشان شرفیاب می شد.

در محضر خورشید

علم حقیقی نزد معصومان علیه السلام است. برای افزایش معرفت در زمینه‎های گوناگون دینی و توحیدی، نیازمند دانش ویژه پیشوایان دینی هستیم؛ زیرا هر کدام از سخنان این بزرگواران، جرقه ای است برای ژرف اندیشی. برخی از مسائل هم با معلومات محدود ما همخوانی ندارد و برای رهایی از بن بست فکری، نیازمند انسان های کامل هستیم.

دست حمایت

چگونه باور کنم که امام کاظم(ع) هدیه ام را قبول نکرده باشد؟! لابد ارزشی ندارد؛ اما من آن خلعت را نه به عنوان چیزی پر ارزش، که به نشانة عرض ارادت به آن حضرت تقدیم کردم. انتظار داشتم که مورد پذیرش حضرتش قرار بگیرد.

هدف عالی قیام امام حسین(ع)از زبان خود امام (ع)

امام حسین(ع)هنگام عزیمت به سوی عراق در منزلی بنام «بیضه » خطاب به «حر» خطبه ای ایراد کرد و طی آن انگیزه قیام خود را چنین شرح داد: امام حسین(ع)در موارد متعددی انگشت روی این عواقب سوء گذاشته و به مردم هشدار داده است که به چند نمونه آن اشاره می شود: اینک پیک خود را با این نامه به سوی شما می فرستم، شمارا به کتاب خدا و سنت پیامبر دعوت می کنم، زیرا در شرائطی قرارگرفته ایم که سنت پیامبر به کلی از بین رفته و بدعتها زنده شده است، اگر سخن مرا بشنوید، شما را به راه راست هدایت خواهم کرد...

حسین (ع) مرا شیعه کرد

بین حماسه غمبار عاشورا و تداوم حیات شیعه، رابطه ای عمیق و دوسویه وجود دارد. شهادت مظلومانه امام حسینعلیه السلام و هفتاد و دو تن از یاران بزرگوار او در فاجعه کربلا،

فاتح قلبها

بی تردید یکی از مهم ترین رازهای توفیق پیشوایان معصوم علیهم السلام در طول حیات و بعد از شهادت آن بزرگواران، جایگاه معنوی و شخصیت والایشان در قلوب انسان های مشتاق فضائل و کمالات بوده است .

خورشید تابناک

در روز چهار شعبان، 38 سال پس از هجرت رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله فرزندی پاک از سلاله فاطمه زهرا علیها السلام در مدینة النبی به دنیا آمد و چشم شیعیان را روشن نمود .

سپهر دانش

امام باقر(علیه السلام)، در سال 57 هجری در شهر مدینه، دیده به جهان گشود.1 درباره روز ولادت ایشان بین تاریخ نویسان اختلاف نظر وجود دارد؛ برخی آن را اول ماه رجب دانسته اند،2 ولی مشهور تاریخ نویسان، تاریخ ولادت ایشان را سوم ماه صفر می دانند

تحليل ويژگي‌هاي خاصّ زمانه امام باقر عليه السلام

پنجمين امام شيعه، محمد بن علي بن الحسين عليه السلام است كه به «باقر» شهرت يافته است. حضرت باقر عليه السلام در سال 57 هجري در شهر مدينه چشم به جهان گشود. او هنگام وفات پدر خود زين‌العابدين عليه السلام در سال 94، 39 سال داشت. مادر آن حضرت «ام‌ّ‌ عبدالله» دختر امام حسن مجتبي عليه السلام است،

رایت دانش ها

دیگر بار چشمه سار کوثر محمّد صلی الله علیه و آله در جویباران فضیلت و عفاف به یکدیگر رسیدند تا مرجان های معرفت و مرواریدهای درخشان امامت را به چشمان منتظر و دل های آرزومند هدیه کنند. امام حسین علیه السلام جشنی شکوهمند و معنوی را تدارک دیده تا شاهد پیوند زیبا و مقدّس فاطمه دختر برادرش امام مجتبی علیه السلام و زیباترین روح پرستنده؛ یعنی، فرزندش علیّ باشد.

حرم دو امام معصوم ( علیهما السلام )

سامرّا، زیارتگاه دیگری در سرزمین عراق است. شهری در 110 کیلومتری شمال بغداد و شرق رودخانه دجله، که در منطقه ای سرسبز و زیبا قرار دارد. نام اصلی آن « سُرَّ مَن رأی » بوده است

غریب قریب !

بررسی و تحلیل حیات سیاسی ائمه علیهم السلام، بخشی از تاریخ سیاسی و سیره اهل بیت علیهم السلام است که تحلیل و بررسی آن، ما را به زوایای معارف اهل بیت علیهم السلام و روزگار آنان، بیشتر آشنا کرده، نحوه انجام رسالت امامت و رهبری و راهبری مکتب امامت را به ما می نمایاند.

اعجازهای امام هادی (ع)

1- جعفر بن رزق الله گوید: مردی مسیحی را که با زنی مسلمان رابطۀ نامشروع برقرار کرده بود، پیش متوکّل آوردند. متوکّل دستور داد در مورد چگونگی رفتار با او و مجازاتش، به ابوالحسن ثالث(ع) نامه بنویسند. امام(ع) وقتی نامه متوکّل را خواند، مرقوم فرمود: باید او را آن قدر بزنند تا بمیرد.

خورشید رهنما

همواره ملازم مسجد بود و میلی به دنیا نداشت. عبادت گری فقیه بود. شب ها را در عبادت به صبح می رساند. با پشمینه ای بر تن و سجاده ای از حصیر زیر پا به نماز می ایستاد

علی کعبه آمال حق جویان

ای فاطمه بنت اسد! آن نوزاد را «علی » نام گذار زیرا او والا و برتر است و خدای علی اعلی می فرماید: من نامش را از نام خودم برگرفتم و به ادب خود او را ادب کردم و بر دشواری های علمم آگاهش ساختم .

باب الحوائج

می گویم یا بابَ الحوائج!

اخلاق و رفتار امام موسی بن جعفر (ع)

عبادت و نیایش هر فرد در حدود معرفت و شناسائی پروردگار عالم، اندازه گیری میگردد.مجال است فردی بدون معرفت کافی و لازم نسبت به پروردگار خود، عبادت و ستایش شایسته ای انجام دهد از اینرو آنانکه شناسائی کامل از مبداء غیبی دارند و مراحل ایمان و عقیده را طی کرده اند، عبادت و ستایش یکی از لذات بخش ترین مراحل زندگی آنان را تشکیل میدهد و لذتی را بالاتر از آن حالت نمیدانند و نمیتوانند احساس کنند.

دورنمایی از زندگی امام هفتم (ع)

آنچه در این مقاله آمده دورنمایی است از زندگی امام هفتم حضرت موسی بن جعفر علیه السلام که در سه بخش ولادت، امامت وشهادت;تنظیم شده است.

فضایل و مناقب حضرت دوست

امام حسین (ع) در سایه عنایت و تربیت رسول الله (ص)، فصیح ترین مرد عرب قرار گرفت.پدرش امیر المؤمنین (ع)، کسی که سخن او پس از پیامبر (ص) بالاتر از کلام مخلوق و پایین تر از کلام خالق بود.

دو دریا، دو تلاطم، یک ساحل

از سمت افقی خونین، در مرکز روحانی هستی. عطر محرم می وزد و دل های مشتاق را به پرواز، گرداگرد محور آفرینش فرا می خواند. اگرچه ظاهر زمین از کعبه گسترش یافت، اما مگر نه این که باید باطن امام را در کعبه جست وجو کرد؟!

امام حسین(ع) نفس مطمئنه

طبق دلایل نقلی، حضرت سید الشهدا(ع) مصداق بارز نفس مطمئنه بود و حماسه عاشورا در محرم 61 قمری، یکی از تفاسیر سوره فجر است که با قیام امام حسین(ع) و یارانش تطبیق می شود.

طاوس بهشتیان

مؤلف ارجمند کتاب مکیال المکارم، در بخش چهارم کتاب خود جمال و زیبایی حضرت مهدی(ع) را به عنوان یکی از ویژگی ها و خصایص آن حضرت که مایه لزوم دعا برای ایشان است، برشمرده و می نویسد: بدان که مولای ما حضرت صاحب الزمان(ع) زیباترین و خوش صورت ترین مردم است؛ زیرا که شبیه ترین مردم به پیغمبر اکرم (ص) می باشد.

هدیه الهی

در پانزدهم رمضان سال دوم و یا سوم هجرت خداوند سبحان بالاترین هدیه خویش را به بیت نبوت وامامت اهدا کرد.

بشارت سبز

تا چشم کار می کرد بیابان بود و ریگ های تفتیده.

کابین خون

نزدیک بود جنگ صفین پایان یابد و به شکست نهایی سپاه شام منتهی شود که حیله عمرو بن العاص جلو شکست شامیان را گرفت و مبارزه را متوقف کرد.

امام خمینی ثابت و استوار از آغاز تا پایان روز قدس، روز اسلام

همه باید بدانند که هدف دولتهای بزرگ از ایجاد اسرائیل، تنها با اشغال فلسطین پایان نمی پذیرد، آنها در این نقشه اند که ـ پناه بر خدا ـ تمامی کشورهای عربی را به همان سرنوشت دچار کنند.

توسل به امام رضا علیه السلام

«سلیمان بن جعفر» که از فرزندان جعفر طیار (برادر امیر مؤمنان علیه السلام) بود می گوید: من در یکی از باغ ها در حضور حضرت نشسته بودم، ناگهان گنجشکی را دیدم که با تمام اضطراب به حضور امام آمده و صیحه می کشید و دست از ناله و صیحه بر نمی داشت.

روز زیارتی مخصوص امام رضا علیه السلام

مرحوم شیخ عباس قمی در وقایع الایام و مفاتیح الجنان در فضیلت ماه ذی القعده و به خصوص روز زیارتی امام رضا علیه السلام می نویسد:

اسوه های بشریت (حضرت امام جواد «ع»)

محمد بن علی بن موسی الرضا (ع) نهمین پیشوای شیعیان امامی مذهب و از برگزیدگان خدا برای هدایت امت نیایش می باشد. آن حضرت در پانزدهم یا نوزدهم رمضان سال 195 هجری در مدینه بدنیا آمد

امام سجاد علیه السلام از کربلا تا شهادت

در زندگی پرفراز و نشیب امام زین العابدین علیه السلام نکات بسیار مهمی برای بحث و بررسی وجود دارد. در اینجا گوشه ای از نقش احیاگر سیدالساجدین حضرت امام زین العابدین علیه السلام را از کربلا تا شهادت در چند محور به صورت گذرا مورد بررسی قرار می دهیم

عطیه، اولین زائر اربعین

عطیه عوفی به همراه جابر، نخستین زائران امام حسین(ع) در بیستم صفر سال 61 هجری، هم¬زمان با اربعین شهیدان کربلا هستند و نام این دو همواره همراه با زیارت اربعین برده می¬شود. عطیه از تابعان و شیعیان برجستة امیرمؤمنان(ع) و یکی از رجال علم و حدیث و تفسیر قرآن بود.

امام رضا (ع) و خبر از شهادت خویش

هنگامی که دعبل بن علی خزاعی قصیده ی تائیه ی خود را به نام «مدارس آیات» که یکی از بی نظیر ترین، زیباترین و معروفترین قصاید عربی است، سرود؛ با خود عهد کرد که آن را نخست بر حضرت رضا (ع) بخواند.

چشم های هزار ساله آهویی

توده مردم و محققان با توجه به عقاید و مستندات خود امام رضا (ع) را ضامن آهو می نامند. در این زمینه داستان های گوناگونی در کتب تاریخی نقل شده است که عبارتند از:

لطف امام رضا(علیه السلام)

خواب و خوراکش چیزی جز گریه نبود، خود را در اتاق حبس کرده بود و به در ودیوار می نگریست تا خاطره جدیدی بیابد و ضجه ای تازه سر زند.

مسافری از آسمان هفتم

نزدیکی های ظهر بود . مردهای قبیله دوان دوان از راه می رسیدند . بعضی ها با اسب، بعضی ها با شتر، خیلی ها هم با پای پیاده . سرانجام بیش تر آن ها پشت کوه سنگی، پای چشمه ی کوچکی جمع شدند .

انوار امام در آفاق جهان

از روزی که رسول گرامی اسلام آئین حیات بخش خویش را به جهانیان عرضه نمود، این دین آسمانی و جاویدان به سرعت در حال گسترش بود و در مدّت 23 سال رسالت حضرت پیامبراکرم صلی الله علیه و آله وسلم ندای توحیدی اسلام از اقصا نقاط عربستان به خارج از آن کشیده شد.

شعله ای که سرکشید

شب سایه سنگین و سیاهش را بر سر شهر پهن کرده بود، کوچه های تنگ و پیچ در پیچ شهر در تاریکی و سکوت گم شده بود و مردم در پناه شب، آسوده در خواب فرو رفته بودند، اما چشم خلیفه و یارانش بیدار بود و نگران .

برگی از دفتر فضائل امام حسن عسکری علیه السلام

با همه دشمنی هایی که حاکمان منحرف از خط پیامبر اکرم صلّی اللّه علیه و اله با اهل بیت عصمت و طهارت انجام دادند، این رفتار خصمانه باعث نمی شد تا ائمّه اطهار علیهم السّلام از ارشاد این حاکمان، خیرخواهی و حل بسیاری از معضلات که دولت اسلامی بعد از وفات حضرت رسول اکرم صلّی اللّه علیه و اله تا زمان حضرت امام حسن عسکری علیه السّلام در امتداد تاریخ خود با آن روبرو بوده است خودداری نمایند

چهل حدیث زندگی از امام حسن عسکری علیه السلام

1- قالَ الإمامُ الْحَسَنِ الْعَسْکَری – علیه السلام –: إنَّ اللهَ تَبارَکَ وَ تَعالی بَیَّنَ حُجَّتَهُ مِنْ سائِرِ خَلْقِهِ بِکُلِّ شَیء، وَ یُعْطِیهِ اللُّغاتِ، وَمَعْرِفَهَ الاْنْسابِ وَالاْجالِ وَالْحَوادِثِ، وَلَوْلا ذلِکَ لَمْ یَکُنْ بَیْنَ الْحُجَّهِ وَالْمَحْجُوحِ فَرْقٌ.

چرا با در بسته مواجه می شویم؟

گاه مى ‏شود درهاى زندگى به رویمان به كلى بسته مى ‏شود و دست به هر كارى می زنیم با در های بسته رو به رو مى ‏گردیم، از هر جا که حرکت می کنیم، بسته و بسته است.

وقایع و مناسبت های ماه ذی الحجه

وقایع و مناسبت های ماه ذی الحجه

مناظرات و گفتگوهای علمی

امامان گرامی ما با دانشی الهی که داشتند در مورد هر سئوالی که از آنان می شد،پاسخی درست و کامل و در حد فهم پرسشگر،می دادند.و هر کس حتی دشمنان،چون با آنان به احتجاج و گفتگوی علمی می نشست،با اعتراف به عجز خویش و قدرت اندیشه ی گسترده و احاطه ای کامل آنان،برمی خاست.

گره‌های زندگی از این جا شروع می‌شوند!

زندگی بافتن یک قالی است نه هر آن نقش و نگاری که خودت میخواهی، نقشه از پیش مشخص شده است تو در این بین فقط می بافی، نقشه را خوب ببین، خوب بباف، نکند آخر کار قالی بافته ات را نخرند.

بی کرانه های نیک سیرتی

بهترین الگوی بازسازی اخلاقی است. ایشان با پرورش صفات و فضائل اخلاقی ناب در گوهر وجودشان، علاوه بر نورانی کردن باطن خود، فضای خانواده و جامعه خویش را از این نورانیت بهره مند کرده اند؛ که می توان شعاع این گسترش برکت را تا روز قیامت، در تمام گستره هستی ترسیم کرد. امام باقر 7 به عنوان پنجمین وجود مطهر از این پاکان، خورشید تابناکی است که هر انسانی خود را در معرض اشعه آن قرار دهد، قطعاً به سعادت ابدی رهنمون می گردد.

چگونه بر کینه خود غلبه کنیم

یک بار دیگر این مقاله را بخوانید و با خودتان فکر کنید که روی هم ‏رفته مضرات کینه داشتن یا تلافی کردن، بهتر است یا سودهایش. همین که شما به این نتیجه برسید که بخشیدن هم می‏تواند در کنار کینه ابدی و تلافی کردن یکی از گزینه ‏هایتان باشد، از این گام نتیجه گرفته ‏اید.

دستهای بخشنده

بابا آن آقایی که می گفتی حتما کمکمان می کند ...؟

وصیت ها و سفارش های حضرت زهرا علیها السلام

از مسائلی که گاه واجب و ضروری است و گاه مستحب و مطلوب، وصیّت کردن و وصیّتنامه نوشتن است. در طول تاریخ پیشوایان دینی و بزرگان، وصیّت ها و سفارش های مهمّی از خود به یادگار گذاشته اند؛ وصیّت های پیامبر اکرم- به اطرافیان، توصیه های امیرالمؤمنین علی(ع) به اصحاب و امت و... از این نوع است. حضرت زهرا(ع) که خود پرورش یافتۀ دامان وحی است و در بالاترین مرتبۀ ایمان و عمل صالح قرار دارد، همواره به احکام و واجبات دینی توجه می نمود و زندگی خود را با رعایت احکام دین، رنگ و بوی خدایی می بخشید. یکی از واجباتی که آن حضرت بدان مقیّد بود، وصیّت کردن است.

دستاوردهای انقلاب اسلامی ایران

پرداختن به دستاوردهای انقلاب اسلامی و تبیین هر چه بیشتر آن، از موضوعات مهم و ضروری در عصر حاضر است؛ از این رو، این مقاله در صدد است مهم ترین دستاوردهای انقلاب اسلامی ایران را، از ابتدا تاکنون، تبیین نماید. پرسشی که در اینجا مطرح می شود این است که دستاوردهای انقلاب اسلامی ایران چیست؟ در پاسخ به این پرسش از روش توصیفی- تحلیلی استفاده شده است. مهم ترین یافتۀ این تحقیق این است که، برخلاف تبلیغات دشمنان نظام اسلامی، انقلاب اسلامی ایران، با وجود موانع و امکانات محدود، دستاوردهای چشم گیر و شگرفی را در عرصه های گوناگون سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، علمی، فناوری، نظامی و امنیتی به دست آورده و جایگاه رفیعی را در منطقه و جهان کسب کرده است.

انفاق در رهنمود قرآن

پیشتر از آثار و انگیزه های انفاق سخن به میان آوردیم. اینک از زوایای دیگر آن را می نگریم.

درختکاری در آموزهای اسلامی

خداوند متعال سرنوشت بشر را به گونه­ای رقم زده که در دامن طبیعت رشد کند و ببالد و به طور کامل به آن وابسته و نیازمند باشد. متقابلاً طبیعت را نیز طوری آفرید که در خدمت انسان قرار گیرد، نیازهای وی برآورد و آرامش، لذّت و شادی را برایش به ارمغان آورد.

ویژگی های معلم خوب

به طور کلی، برای معلمان، دو نقش یا دو وظیفه منظور گردیده است. نخستین وظیفه آنان، مسئولیتی است که در برابر فرهنگ جامعه خود بر عهده گرفته اند و دیگر، وظیفه ای که در قبال شاگردان پذیرفته اند. این دو وظیفه اغلب همزمان با یکدیگر انجام می گیرد.

درهای رحمت بی انتها

اگر كسى بتواند در روز عرفه خود را به «عرفات» یا به كربلا برساند، بهترین مكانها را براى دعا انتخاب كرده است. و گویا این روز مختص به دعاست.

کرامت کربلایی

کرامت، یعنی: نزاهت از پستی و فرومایگی که در عزت نفس، مناعت طبع، برخورداری از روحی بزرگ، برازندگی، بلندنظری، جوانمردی، آزاداندیشی و آزادمنشی و آزادگی ابوالفضل جلوه گر می شود و احیانا از آن به «بزرگواری » تعبیر می شود .

آرزوهای نابجا

از جمله چیزهایی که انسان را به سقوط می کشاند؛ آمال و آرزوی بیجاست. این امر به اندازه ای مهم است که نبوت و ولایت هر دو از آن ترسیده اند.

چرا این چهار ماه بیشتر می شود

شکی نیست که هر جرمی از هر مجرمی با عمد و اختیار، استحقاق جریمه و مجازات را دارد و از سوی دیگر، همه مجرمان، یکسان نیستند و بدون شک، شرایط زمانی، مکانی، روانی و ویژگی های دیگر آنها تفاوت دارد.

دستهای بخشنده

بابا آن آقایی که می گفتی حتما کمکمان می کند ...؟

ناپایداری زینت های دنیوی

الْمالُ وَ الْبَنُونَ زِينَةُ الْحَياةِ الدُّنْيا وَ الْباقِياتُ الصَّالِحاتُ خَيْرٌ عِنْدَ رَبِّكَ ثَواباً وَ خَيْرٌ أَمَلًا «46»

آداب و احکام شبهای قدر

شبهای قدر بین سه شب 19، 21 و 23 ماه مبارک رمضان محتمل است و احتمال قوی تر 21 و 23 می باشد. مرحوم آیت الله تبریزی[1] می نویسند: «لیلة القدر هی لیلة التاسع عشر أو الحادیة و العشرون أو الثالثة والعشرون، و یحتمل قویاً أنّها احدی اللیلتین الأخیرتین؛[2] شب قدر [یکی از] شبهای نوزدهم یا بیست و یکم یا بیست و سوم [ماه مبارک رمضان] است و احتمال قوی یکی از دو شب بیست و یکم و بیست و سوم است.»

نکاتی درباره ی شب قدر

شب قدر از دو جهت برای ما گرامی است. و ما هم غیر از این دو عنصر محوری چیزی نداریم، و این شب می تواند جامع آن دو عنصر محوری باشد. یکی جریان «قرآن» است و دیگری جریان «عترت».

امام هادی(ع)وجلوه های غدیر

و لقد انزل الله تعالی فیک من قبل و هم کارهون.... انماولیکم الله و رسوله و الذین آمنوا الذین یقیمون الصلاه و یوتون الزکاه و هم راکعون.

تحليل ويژگي‌هاي خاصّ زمانه امام باقر عليه السلام

پنجمين امام شيعه، محمد بن علي بن الحسين عليه السلام است كه به «باقر» شهرت يافته است. حضرت باقر عليه السلام در سال 57 هجري در شهر مدينه چشم به جهان گشود. او هنگام وفات پدر خود زين‌العابدين عليه السلام در سال 94، 39 سال داشت. مادر آن حضرت «ام‌ّ‌ عبدالله» دختر امام حسن مجتبي عليه السلام است،

نشان امامت

شیعیان، بر اساس یک سنت همیشگی به هنگام آغاز دوران امامت هر یک از امامان(ع) در پی یافتن نشانه ها و دلایلی بر می آمدند که با آنها امر امامت امام جدید برایشان مسلم شود. با آغاز امامت امام عصر(ع)

توصیه های رهبر انقلاب برای استفاده از ماه های رجب، شعبان و رمضان

اعتقاد و توجه به نقش عوامل معنوی در موفقیت های یک ملّت در کنار عوامل مادی، از خطوط مورد تأکید دائمی رهبر معظم انقلاب اسلامی است. دعا، مناجات، استغفار، تضرّع، توسّل، تقرّب به ذات پروردگار و تلاش برای خودسازی کلید گشایش درهای رحمت الهی به روی جامعه است. لذا استفاده هر چه بیشتر از فرصت سه ماه پر برکت رجب و شعبان و رمضان به مثابه پنجمین فصل از سال -که گویی خداوند رحمان این فصل مجازی پر برکت و معنویت را در کنار فصول دیگر سال قرار داده- توصیه همیشگی حضرت آیت الله خامنه ای به جامعه مومن و انقلابی است.

نام‌ های ماه مبارک رمضان و معانی آنها

همه ماه ‌ها ماه خداست، اما اینکه ماه رمضان را می ‌فرمایند ماه خدا این نشان از عظمت این ماه دارد. اما اینکه ماه خدا را نسبت به ماه رمضان تصریح می کند، نشان از عظمت این ماه دارد. یعنی یک اتفاقی در این ماه می ‌افتد یک آثار و برکاتی در این ماه هست که در سایر ماه ‌ها نیست. ماه رمضان ماهی است که انسان می ‌تواند صفای باطن را تحصیل کند.

سکه‌ها در آتش

جلو رفتم و آرام به شانه‌ي مصادف زدم و پرسيدم: «مصادف آن‌ها را مي‌بيني؟» و با انگشت به رو‌به‌رو اشاره کردم. مصادف جهت انگشت‌هايم را گرفت و به روبه‌رو خيره شد و آرام گفت

اندیشه های یک ملت

آیت الله دکتر سید محمد حسینی بهشتی، در دوم آبان سال 1307 شمسی، در محله لنبان (لومبان) اصفهان به دنیا آمد. پدرش سید فضل الله، یکی از روحانیان اصفهان و امام جماعت مسجد لنبان بود و پدر بزرگ مادریش، حاج میر محمد صادق مدرس خاتون آبادی، از مراجع و مجتهدان درجه اول عصر بود. این مجتهد بزرگ در سال 1308 شمسی چشم از جهان فرو بست؛ پدرش در سال 1371 در 71 سالگی به رحمت ایزدی پیوست.

زوزه گرگ های حسادت

قاضی، فرصت را از دست نمی دهد. کینه توزانه می اندیشد.

اسوه های بشریت (حضرت امام جواد «ع»)

محمد بن علی بن موسی الرضا (ع) نهمین پیشوای شیعیان امامی مذهب و از برگزیدگان خدا برای هدایت امت نیایش می باشد. آن حضرت در پانزدهم یا نوزدهم رمضان سال 195 هجری در مدینه بدنیا آمد

استراتژی زیبا در قالب دانشگاه

با معرفت عامیانه و معرفت علمی معمولی، نمی توان از مرحله معرفت شهودی و فناء فی الله، سخن گفت.کسی که راه را نرفته و راه را نمی شناسد، چگونه می تواند از شناخت و معرفت فردی سخن بگوید که راه را شناخت و پشت سر گذاشت وبرای دستگیری دیگران به جامعه انسانی برگشت؟

خانه خلیل

مردی غروب کرد وقتی افق شکست خورشید دیگری جای پدر نشست

چهار پناهگاه در قرآن!

امام صادق(علیه السلام) چنین نقل کرده است: از چهار گروهی که از چهار چیز می ترسند و نسبت به آن نگران هستند، تعجب می کنم، چرا به چهار چیز پناه نمی برند... در ادامه به بررسی اجمالی این چهار پناه که از لسان قرآن کریم بیان شده است می پردازیم.

شهادت حضرت امام جعفر صادق علیه السلام

ششمین پیشوای شیعیان، حضرت امام جعفر بن محمد علیه السلام معروف به صادق آل محمد، در روز هفدهم ربیع الاول سال 83 در مدینه متولد شد. پدر گرامی آن حضرت امام محمدباقر علیه السلام و مادرش ارجمندش ام فروه نام داشت. همچنین لقب معروفش صادق و کنیه اش ابوعبدالله است.

شمه ای از کرامات امام صادق (ع)

در هفدهم ربیع الاول سال 83 ه . ق در مدینه منوره فرزندی پاک از سلاله رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله دیده به جهان گشود. نام او جعفر و کنیه اش ابا عبدالله بود، پدر ارجمندش امام محمدباقر علیه السلام پیشوای پنجم شیعیان و مادر گرامی اش ام فروة می باشد.

چرا به مکتب امامیه، مکتب جعفریه گفته می شود؟

امام صادق (ع) در برهه ای از زمان که به عنوان یک شاخص در امت اسلامی معرفی شدند، هرکسی را که منسوب به ایشان بود جعفری می نامیدند و جعفری نامیدن این طایفه حقه را به این دلیل انجام دادند که جعفری بودن وجه ای مکتبی و دینی و اسلام شناسی دارد چراکه اسلام حقیقت جامع و کامله ای دارد که کسی از افراد عادی نمی تواند آن را آن گونه که هست بشناسد، مگر آنکه در پرتوی معارف معصومین(ع) این شناخت حاصل شود؛ بنابراین وقتی می گفتند: جعفری، اشاره به امام و امامت واقعی قرآنی دارد.

25 رمز موفّقیت در بیانات امام صادق(ع)

از امام صادق(ع) روایت شده است که فرمودند: «طلبتُ الجنّة، فوجدتها فی السّخاء؛ بهشت را جست وجو نمودم. پس آن را در بخشندگی و جوانمردی یافتم.»

جوانان را در یابید!

جوانی بهار عمر و جوان بهترین و مفیدترین قشر جامعه است.جوانان قشر متحرک، فعال و پرشور و نشاط جامعه را تشکیل می دهند.

شمه ای از کرامات امام صادق (ع)

در هفدهم ربیع الاول سال 83 ه . ق در مدینه منوره فرزندی پاک از سلاله رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله دیده به جهان گشود. نام او جعفر و کنیه اش ابا عبدالله بود، پدر ارجمندش امام محمدباقر علیه السلام پیشوای پنجم شیعیان و مادر گرامی اش ام فروة می باشد. (1) ایشان که بعد از شهادت پدر بزرگوارشان، سرپرستی و امامت شیعیان را به عهده داشتند، به القابی همچون صادق، صابر، فاضل و طاهر مشهور بودند.

اینان را صدا بزن

خطیب و واعظ مشهور، حاج شیخ مهدی خراسانی در شب جمعه هفتم جمادی الأولی سال 1369 ه‍. ق. در «نجف اشرف» بر روی منبر در «مسجد انصاری(ره)» از آیت الله حاج شیخ جعفر شوشتری نقل کرده که ایشان در «کربلا» بر روی منبر، این روایت را به شرحی که گفته می شود، برای مردم بیان کرد:

مذهب جعفری

آنکه در اخبار فقه شیعه تتبع کند خواهد دید روایتهای رسیده از امام صادق (ع) در مسائل مختلف فقهی و کلامی مجموعه ای گسترده و متنوع است و برای همین است که مذهب شیعه را مذهب جعفری خوانده اند. گشایشی که در آغاز دهه سوم سده دوم هجری پدید آمد موجب شد مردم آزادانه تر به امام صادق (ع) روی آورند و گشودن مشکلات فقهی و غیر فقهی را از او بخواهند.

اینان را صدا بزن

خطیب و واعظ مشهور، حاج شیخ مهدی خراسانی در شب جمعه هفتم جمادی الأولی سال 1369 ه‍. ق. در «نجف اشرف» بر روی منبر در «مسجد انصاری(ره)» از آیت الله حاج شیخ جعفر شوشتری نقل کرده که ایشان در «کربلا» بر روی منبر، این روایت را به شرحی که گفته می شود، برای مردم بیان کرد:

دستور العمل امام صادق علیه السلام برای خودسازی

شاید برای خودسازی نتوان حدیثی کاملتر از این حدیث از امام صادق علیه السلام پیدا نمود. چنانچه آیت الله سید علی قاضی برای گذشتن از نفس اماره و خواهش های نفسانی

شمه ای از کرامات امام صادق (ع)

در هفدهم ربیع الاول سال 83 ه . ق در مدینه منوره فرزندی پاک از سلاله رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله دیده به جهان گشود. نام او جعفر و کنیه اش ابا عبدالله بود، پدر ارجمندش امام محمدباقر علیه السلام پیشوای پنجم شیعیان و مادر گرامی اش ام فروة می باشد. (1) ایشان که بعد از شهادت پدر بزرگوارشان، سرپرستی و امامت شیعیان را به عهده داشتند، به القابی همچون صادق، صابر، فاضل و طاهر مشهور بودند.

ویژگیهای حضرت معصومه (س)

تعداد امامزادگان شایسته تعظیم و تجلیل در «دار الایمان قم »که بر فراز قبور مطهرشان گنبد و سایبان هست به چهارصد نفرمی رسد.

ماه هاشمیان/ویژگی های فردی حضرت عباس (ع)

حضرت عباس (ع) دارای زیبایی ویژه ای بود و چهره دلربایش، هر بیننده ای را به تحسین وامی داشت. او چون ماه تمام، در میان هاشمیان می درخشید. جدّ او، عبد مناف را «ماه مکه» و عبداللّه، پدر پیامبر اکرم (ص)را «ماه حرم» می خواندند. حضرت عباس (ع) نیز «ماه بنی هاشم» لقب گرفت تا لقب گویایی برای چهره رعنا و دلکش او باشد. گذشته از آن، در بین بسیاری از گزارش های تاریخی در راستای ویژگی های جسمی حضرت عباس (ع) آمده است:

انسان عاقل از چه گونه شناخته می شود؟

ویژگى عاقل این است که در برابر رفتار جاهلانه بردبارى کند، از کسى که به او ظلم کرده درگذرد، در برابر زیر دست خود متواضع باشد، با بالا دست خود در طلب نیکى رقابت کند، هرگاه بخواهد سخن بگوید بیندیشد، اگر خوب بود بگوید و سود برد و اگر بد بود سکوت کند و سالم ماند.

ویژگیها و فضائل حضرت امّ البنین علیهاالسلام

بانوی وارسته، حضرت أمّ البنین، فاطمه، دختر حزام، فرزند خالد بن ربیعة بن کلاب است. مادر آن گرامی، لیلا و یا شمامه از خانواده سهل بن عامر بن مالک بن جعفر بن کلاب است که همه پدرانش، از مردان شجاع و نامدار عرب در منطقه حجازند. همچنین جناب امّ البنین با چند واسطه به عبد مناف، جد اعلای رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله ، نسب می رساند.

پنج ویژگی ممتاز حضرت ام‌البنین

یکی از ویژگی‌‌های برجسته‌ی حضرت ام‌البنین ولایت مداری و پاسداری از حریم اهل‌بیت (ع) بود. «فاطمه بنت حِزام» به‌خوبی می‌دانست که در پاسداری از امامت باید فرزندان خود را فدا کند.

ده ویژگی اخلاقی امام مجتبی (ع)

اخلاق، دستمایه سترگ هدایت است. زندگی کوتاه دنیا در پرتو آموزه های اخلاقی، خود بهشتی برین می شود. انسان برای رسیدن به رشد، کمال و بالندگی اخلاقی به شناخت نیاز دارد.

سه خصوصیت سلمان فارسی

بعضی‌ها از طبقه‌ی مستضعف جامعه اصلاً بدشان می‌آید؛ حاضر نیستند طرف آنها بروند، نگاه بکنند به آنها! خودشان را برتر از آنها می‌دانند؛ او نه؛ فقرا را دوست می‌داشت، آنها را بر اهل ثروت ترجیح می‌داد... اینها درس است دیگر. ما طلبه‌ها، ما جامعه‌ی روحانیت و علمی، یکی از خصوصیّات‌مان از اوّل همین بوده است که با ضعفا و طبقه‌ی ضِعاف نزدیک بوده‌ایم؛ این خیلی امتیاز بزرگی است... این خیلی چیز مهمّی است؛ این را باید نگه بداریم. حالا که علما و روحانیّت، به یک موقعیّتی در عالم سیاست دست پیدا کرده‌اند، نباید آنچه را تاریخچه‌ی ما و سنّت کهن ما است از دست بدهیم.