روز نیایش

اشاره

دعای عرفه، یکی از دعاهای معروف و گران بهاست. این دعا که از امام حسین علیه السلام برای ما به یادگار مانده، سرشار از درون مایه های اخلاقی و نکته های تربیتی است. در واقع، سید الشهدا علیه السلام در ساختار دعای عرفه، بسیاری از آموزه های اخلاقی و تربیتی را نیز آموزش داده است. این آموزه ها که به شکل درخواست آن حضرت از خداوند و به صورت نجوا و نیایش با پروردگار بازتاب داده شده، به صورت غیرمستقیم، شخص دعاخوان را به آراسته شدن به این خلق و خوهای زیبا فرا می خواند و در او این رغبت را برمی انگیزد که وی نیز چون امامش، به این اخلاق کریمانه دست یابد. و در پی آن، زمینه های تعالی روحی را در خویش فراهم آورد. البته در دعای عرفه، تنها با درخواست های گوناگون شخص دعاکننده از خداوند روبه رو نیستیم، بلکه افزون بر آن، با بخش هایی روبه رو هستیم که در آن، فقط نجوا و معاشقه و ستایش از محبوب دیده می شود. از چنین بخش هایی از دعای عرفه می آموزیم که حقیقت دعا، تنها در درخواست از آفریدگار خلاصه نمی شود، بلکه صرف گفت وگو با محبوب، آن هم از سوی بنده ای نیازمند و بی پناه، می تواند بسی دلپذیر و شیرین باشد و او را لبریز از شادابی روحی و سرشار از آرامش قلبی کند.

شیخ عباس قمی رحمه الله درباره چگونگی شکل گیری دعای عرفه می نویسد:

بُشر و بشیر، دو پسران «غالب اسدی» روایت کرده اند که ما غروب روز عرفه، در عرفات در خدمت آن حضرت بودیم. پس با گروهی از اهل بیت و فرزندان و شیعیان از خیمه بیرون آمدند، در حالی که در نهایت خشوع و فروتنی بودند. آن گاه در طرف چپ کوه ایستادند و روی مبارک را به سوی کعبه گردانیدند و دست ها را برابر صورت برداشتند؛ مانند مسکینی که طعام طلبد، و سپس شروع کردند به خواندن دعای عرفه. (قمی، 1381: 527)

دعای عرفه را می توان مکتب تربیتی امام حسین علیه السلام نامید. از این دعا می توان به جهان بینی و هستی شناسی ژرف امام حسین علیه السلام که به حماسه جاودانه عاشورا انجامید، پی برد و بخش والایی از شخصیت سید الشهدا علیه السلام به ویژه شخصیت اخلاقی و عرفانی ایشان را شناخت.

آنچه در این نوشتار می آید، نگاهی است به برخی از درون مایه های اخلاقی و عرفانی ای که در دعای عرفه نمود یافته است.

1. ستایش از پروردگار

بخشی از دعای عرفه، به ستایش از پروردگار اختصاص یافته است. در واقع، ستایش هایی که از خداوند در دعاها شده، هر کدام کدهایی است برای شناخت خداوند. ازاین رو، یکی از منابع شناخت خداوند، دعاهایی است که از سوی اهل بیت علیهم السلام به دست ما رسیده و در آن آفریدگار جهان ستایش شده است.

ستایش از خداوند در دعاها، افزون بر آن که خود یکی از آداب دعاست، مصداقی از معاشقه بنده با معبود خویش است و به دلیل آمیخته بودن آن با شناخت آفریدگار، کاری لذت بخش و دلپذیر برای بنده به شمار می آید. در این گونه دعاها، لب از خواستن فروبسته می شود، و شخص به دلیل لذتی معنوی که با ترنم این بخش از دعاها دریافت می دارد، آرامش و شادابی و نشاطی وصف ناپذیر را تجربه می کند. بخشی از نیایش های ستایش محور دعای عرفه از این قرار است:

ستایش مخصوص خداوندی است که هیچ کس در عالم، سر از حکم و فرمانش نتواند کشید و بخشش او را منع نتواند کرد؛ و هیچ صنعی در آفرینش، همانند صنع او نخواهد بود و اوست بخشنده بی پایان، که انواع آفریده های نو را بیافرید، و بر اساس حکمت خود، به آفرینش اتقان و استواری بخشید. چیزی نیست که در جهان پدید آید و از نگاه او پنهان باشد، و آنچه بندگان او نزدش به امانت می گذارند، هرگز ضایع نشود، و اوست که عمل هر کس را پاداش دهد، و امور اهل قناعت را اصلاح کند و به حال هر کس که به درگاه او زاری کند، ترحم نماید.

او دعاهای بندگان را می شنود و آن را مستجاب می کند، و گرفتاری هایشان را دفع می کند و مقام شان را بالا می برد و گردنکشان را سرکوب می کند. پس غیر از او معبودی نیست، و او یکتاست، و چیزی همانند او نیست، و او شنوای بینا و لطیف داناست و او بر هر چیزی تواناست. (قمی، 1381: 527 و 528)

ملکا ذکر تو گویم که تو پاکی و خدایی

نروم جز به همان ره که توام راه نمایی

همه درگاه تو جویم همه از فضل تو پویم

همه توحید تو گویم که به توحید سزایی

تو حکیمی تو عظیمی تو کریمی تو رحیمی

تو نماینده فضلی تو سزاوار ثنایی

نتوان وصف تو گفتن که تو در فهم نگنجی

نتوان شبه تو گفتن که تو در وهم نیایی

همه عزّی و جلالی همه علمی و یقینی

همه نوری و سروری همه جودی و جزایی

همه غیبی تو بدانی، همه عیبی تو بپوشی

همه بیشی تو بکاهی، همه کمّی تو فزایی

اَحدٌ لیسَ کمِثلِه، صمدٌ لیسَ لَه ضدّ

لِمَنِ الْمُلْک تو گویی که هر آن را تو سزایی

لب و دندان «سنایی» همه توحید تو گوید

مگر از آتش دوزخ بُوَدش روی رهایی

(سنایی، 1380: 602 ـ 604)

2. یاد کردن نعمت های خداوند

یکی از آموزش های اخلاقی دعای عرفه، یادآوری نعمت های بی شماری است که خداوند به بندگانش ارزانی داشته است. یادکرد نعمت های خداوند و بر شمردن آنها، افزون بر آن که نشانه ادب بنده در برابر پروردگار است و موجب رفتار درست و سنجیده با این نعمت ها و حفظ آن از اسراف و تباهی می شود، یکی از عوامل رویش و زایش محبت قلبی به پروردگار نیز به شمار می آید.

بنده ای که به نعمت های گوناگون و زیبای خداوند به بندگان، به عنوان موهبت های زیبای او توجه می کند، در دل این نعمت ها، لطف و دوستی پنهانی خداوند را خویش می بیند و در پی آن، دلداده پروردگارش می شود و محبت او را به دل می گیرد. امام باقر علیه السلام فرمود: «خداوند به موسی علیه السلام وحی فرمود: ای موسی! مرا دوست بدار و محبوب بندگانم گردان. موسی علیه السلام عرض کرد: پروردگارا! تو می دانی که کسی را بیشتر از تو دوست نمی دارم، ولی بندگانت را چگونه محبوب تو کنم؟ خدای تعالی به او فرمود: نعمت هایی را که به آنان داده ام به یادشان بیاور، آن گاه مرا دوست خواهند داشت و محبت مرا به دل خواهند گرفت». (محمدی ری شهری، 1379: ج 2: 962: ح 3168)

از دیگر آثار یادکرد نعمت های پروردگار، رها شدن از احساس مالکیت موهوم بر نعمت های خداوند است و اینکه شخص با این یادکرد، به صورت غیرمستقیم، خدا را مالک نعمت ها می داند. همچنین به یاد آوردن نعمت های خداوند، موجب شکل گیری احساس مسئولیت در برابر نعمت ها در انسان می شود و او را به وظیفه شناسی در برابر این نعمت ها وامی دارد.

«بنابراین، آیا شایسته نیست با وجود نعمت های بی شماری که خدای تعالی به انسان عنایت کرده است، در هر روز، چند دقیقه درباره نعمت های او به تفکر بپردازد؟ ما چیزی نداریم که در مقابل این همه نعمت به خدا عرضه کنیم؛ پس دست کم آنها را بشناسیم و اعتراف کنیم که خدا آنها را به ما داده است. وقتی انسان، همه نعمت ها را از خدا بداند، دلش به سوی او گرایش پیدا می کند و علاقه مند می شود که با او انس بگیرد». (مصباح یزدی، 1379: 116)

امام حسین علیه السلام بخش هایی از دعای عرفه را به یادآوری و برشماری نعمت هایی اختصاص داده که خداوند به او ارزانی فرموده است. در بخش هایی از آن می خوانیم:

پروردگارا! تو کسی هستی که نعمت دادی؛ تو کسی هستی که نیکویی و احسان کردی؛ تو کسی هستی که روزی بخشیدی؛ تویی که بی نیازی بخشیدی؛ تویی که مرا از گناهان حفظ کردی؛ تویی که بر گناهانم پرده پوشانیدی؛ تویی که مرا آمرزیدی. ای کسی که مرا در کودکی حفظ کردی و در بزرگی روزی ام دادی! ای آن که نعمت هایش قابل شماره نیست و کسی نمی تواند شکر نعمت هایش را به جا آورد! خدایا! اگر بخواهم نعمت ها و عطایای تو را برشمارم، هرگز قادر به انجام این کار نخواهم بود. (قمی، 1381: 539 و 540)

3. شکرگزاری نعمت ها

شکرگزاری از نعمت ها، نشانه قدردانی از آنهاست. و کسی که قدر نعمت های خدا را می داند، آن را مؤدبانه مصرف می کند، بی آنکه به اسراف دست یازد یا نعمتی را بیهوده هدر دهد. میان شکرگزاری از نعمت ها و افزایش نعمت ها ارتباط تنگاتنگی وجود دارد؛ چرا که شکرگزاری از نعمت ها، نشانه قابلیت و شایستگی شخص برای دریافت نعمت است، و نعمت ها نیز معمولاً به سمت کسانی سرازیر می شود که شایسته و درخور این نعمت ها باشند. ضمن آن که، کسی که شکرگزار نعمت های خداوند است و بدین گونه به سرچشمه نعمت ها توجه می کند، صرف این توجه به سرچشمه نعمت ها ـ بر اساس قانون جذب ـ آن نعمت ها را به سوی خویش جذب می کند و در نتیجه بر شمار آنها می افزاید. عبدالرزاق کاشانی در شرح کتاب منازل السایرین می نویسد:

یاد نعمت های الهی، شخص را به سوی شکر نعمت خداوند می کشاند و موجب تلاش و کوشش در عبادت می شود و نیز موجب می شود که شخص از اینکه بتواند همه آنها را شماره کند، ناامید گردد. در نتیجه، این دیدگاه را در آدمی پدید می آورد که از شکر آن همه نعمت، ناتوان است، و آن گاه که این نگرش در شخص به وجود می آید، بر نعمت های او افزوده می شود. (انصاری، 1385: 150 و 151)

امام حسین علیه السلام همراه با آن که در دعای عرفه به شکر نعمت های بی پایان خداوند می پردازد، خود را ناتوان از شکر پروردگار می داند؛ چراکه هر شکر نعمتی از آنجا که خود، نعمتی دیگر است، شکری دیگر لازم دارد، و بدین ترتیب تا بی پایان، هر شکری، شکری دیگری لازم دارد و بدین ترتیب تا بی پایان، هر شکری، شکری دیگری می طلبد. از اینجاست که هرگز نمی توان شکر خداوند را به جا آورد. امام حسین علیه السلام در این باره در دعای عرفه، پیشگاه خداوند عرضه می دارد:

پروردگارا! اگر من قرن ها هم عمر کنم، شکر یکی از نعمت هایی را که به من داده ای نمی توانم به جای آورم، مگر باز به نعمت دیگرت که آن نیز بر من شکری دوباره و ستایشی تازه واجب می گرداند. آری، اگر من و همه حساب دانان و شمارش گران عالم هستی بخواهیم همه نعمت هایت از گذشته و حال و آینده را شمار کنیم، هرگز قادر بر حساب و شماره اش نخواهیم بود. (قمی، 1381: 532)

4. بی نیازی نفسانی (چشم دل سیری؛ سیرچشمی)

یکی از درخواست های مهم امام حسین علیه السلام در دعای عرفه از خداوند «بی نیازی نفسانی» یا همان چشم و دل سیری و سیرچشمی است. از آن حضرت در این باره آمده است: «اَللَّهُمَّ اجْعَلْ غِنای فی نَفْسی؛ خدایا! بی نیازی مرا بی نیازی نفسانی قرار ده». (قمی، 1381: 534)

یکی از آرزوها و خواسته های انسان، دستیابی به بی نیازی است و بسیاری از تلاش های اقتصادی انسان ها نیز به منظور رسیدن به چنین آرزویی شکل می گیرد، ولی نباید از نظر پنهان داشت که چنان که تجربه نشان داده است، معمولاً داشتن مال و ثروت در بسیاری از وقت ها، نه تنها به انسان حس بی نیازی نمی بخشد، بلکه چه بسا در اثر افکندن او به وادی حرص و طمع، وی را دچار نوعی نیازمندی روحی می کند که هرگز با به دست آوردن حتی انبوهی از ثروت نیز از میان نمی رود. بنابراین، بی نیازی را باید از سرچشمه ای دیگر جست و آن، جز بی نیازی نفسانی و چشم دل سیری یا همان سیرچشمی نیست. کسی که در اثر برخوردار بودن از روحیه قناعت و چشم دل سیری، به بی نیازی نفسانی رسید، بی نیاز واقعی است و آن گاه است که نه اندک بودن دارایی او را اندوهگین می کند، و نه فراوانی ثروت، وی را زیاده خواه و اهل طمع می نماید.

شوپنهاور به نقل از «لوسیان» می نویسد: «غنای روح، تنها ثروت حقیقی است. باقی ثروت ها، همه بیشتر موجب زیان اند تا سود». (شوپنهاور، 1388: 56)

غنای نفسانی یا همان چشم دل سیری، گنج نقد و سرمایه حاضر است؛ انسان را از احساس بی نیازی سرشار می کند و او را از حرص و طمع و زیاده خواهی و خواسته های ناروا ایمن می دارد. اگر شخص از بی نیازی نفسانی و درونی برخوردار نباشد، گنج قارون نیز او را کم است، و اگر چشم دل سیر باشد، اندکی از دارایی دنیا نیز او را بس است. در حقیقت، ریشه اصلی زیاده روی در لذت جویی ها و کامجویی ها، نبود چشم دل سیری است و اینکه شخص از نظر روحی و روانی، در خصوص لذت ها، همواره گرسنه و تشنه است. هیچ عاملی به اندازه سیرچشمی و بی نیازی درونی، غریزه های انسان را تعدیل نمی کند و هیچ ویژگی روانی، همانند ویژگی یاد شده، به انسان امنیت روانی و آسودگی روحی نمی بخشد. چشم دل سیری، به انسان در همین سرای مادی، بهشت نقد می بخشد و همین دنیا را برای او به فردوسی دلپذیر تبدیل می کند. چشم دل سیری و بی نیازی درونی، در دل خود، ده ها نعمت نهفته دارد و مانع از آن می شود که شخص از نداشتن چیزی، احساس رنج کند و دچار حسرت شود. برای انسان سیرچشم، بود و نبود نعمت ها یکسان است. با چشم دل سیری و بی نیازی درونی، جان، طربناک و دل لبریز از آرامش می گردد؛ چراکه دریچه ورود هزاران اندوه که در حسرت از دست رفته و تمنای نداشته ریشه دارند، به روی انسان بسته می شود. کسی که بی نیازی نفسانی و درونی دارد، حتی آن هنگام که از هیچ یک از موهبت های مادی برخوردار نیست، باز هم احساس بی نیازی می کند. صائب تبریزی می گوید:

روزی ما را ز خوان سیرچشمی داده اند

بی نیاز از ناز نعمت های الوانیم ما (صائب تبریزی، 1387: ج 1: 145)

نیز می گوید:

دیده سیر و دل بی مدعا داریم ما

آنچه می باید در این مهمانسرا داریم ما (همان: 137)

5. توکل بر خدا

این مسئله کاملاً به سود انسان است که وی برای رسیدن به اهداف و آرزوهایش و برای چیرگی بر موانع و دشواری ها، به قدرتی بی پایان که بر هر کاری تواناست و به دانشی نامتناهی که از گذشته و حال و آینده باخبر است و به آنچه به مصلحت انسان است آگاه است، توکل کند. توکل بر چنین کسی، آدمی را به قدرت و دانش بی پایان پیوند می دهد و جویبار کوچک وجود انسان را به اقیانوسی ژرف و بی کران متصل می کند و در نتیجه از او موجودی فوق العاده توانمند با گنجایشی شگفت انگیز می سازد. توکل بر خداوند، بی آنکه به معنای دست بر روی دست گذاشتن و رها کردن تلاش و کوشش باشد، بر توانایی انسان در چیزه شدن بر موانع و دستیابی به اهداف می افزاید؛ چراکه توکل، نقب زدن به کانون قدرت ـ یعنی خداوند ـ است و هر اندازه این نقب، گشاده تر باشد، جویبار گسترده تر از قدرت، به سوی شخص سرازیر می گردد و در نتیجه، بر توانمندی شخص، افزوده تر می شود. امام حسین علیه السلام در دعای عرفه در مقام توکل بر خداوند بزرگ، به پروردگارش چنین عرضه می دارد: «وَ عَلَیک أتَوَکلُ فلا تَکلْنی؛ و تنها بر تو توکل می کنم، پس مرا وا مگذار». (قمی، 1381: 553)

علامه طباطبایی رحمه الله درباره اهمیت مقام توکل می فرماید:

حقیقت مطلب آن است که هرگاه انسان برای رسیدن به مقصود، وارد میدان می شود و همه عوامل طبیعی مورد نیاز را آماده می بیند، تعدادی از عوامل روحی، همانند سستی اراده، ترس، شتابزدگی، کم تجربگی و مانند آنها میان او و هدف او فاصله ایجاد می کند. در چنین اوضاعی اگر بر خدا توکل کند، اراده اش قوی و عزمش راسخ می شود و موانع روحی در برابر آن خنثی می گردد؛ زیرا انسان در مقام توکل، با مُسببّ الاسباب، یعنی خداوند پیوند می خورد و با چنین پیوندی، دیگر جایی برای نگرانی و تشویش خاطر باقی نمی ماند. او در این هنگام با قاطعیت با موانع، دست و پنجه نرم می کند تا به مقصود برسد. افزون بر این، نکته دیگری درباره توکل وجود دارد که بُعد غیبی و ماورایی آن است؛ یعنی خداوند متعال، شخص توکل کننده را با امدادهای غیبی، از جایی که به گمان این شخص نمی رسد، مدد می رساند. (طباطبایی، 1366: ج 19: 635)

شهید مطهری نیز در این باره می گوید:

توکل، عهده دار شدن کار است در قسمتی که مربوط به انسان است و واگذار کردن به خداست در قسم دیگر؛ و معنای واگذار کردن به خدا این است که بدانید در عالم، حاسبی هست که در شرایطی که شما به وظیفه تان عمل کنید، او به کمک شما برمی خیزد. از نظر فلسفی، توجیه توکل این است که دنیا یک واحد جاندار و ذی شعور است. این واحد ذی شعور، نسبت به افرادی که در راه حقیقت فعالیت می کنند و افرادی که در راه غیرحقیقت فعالیت می کنند، بی طرف و متساوی نیست. این، روح و حقیقت توکل است. به عبارت دیگر، اگر انسانی در راه آرمان مقدس فعالیت کند و نیتش خالص باشد، جهان، کور و کر و بی طرف نیست، بلکه حمایت و تأیید می کند، ولی البته این هم مثل دعا در حدود مصالح کلی نظام عالم است. رضا که پشت سر توکل می آید، برای این است که اگر مورد توکل، برخلاف نظام کلی عالم باشد، آنجا دیگر جای رضاست. (مطهری، 1390: 43 و 44)

6. درخواست سلامت جسمانی

یکی از خواسته های امام حسین علیه السلام در دعای عرفه از خداوند، «سلامت جسمانی» است. آن حضرت در این باره به خداوند عرضه می دارد: «وَ عافِنی فی بَدَنی؛ و به من سلامت جسمانی عطا فرما». (قمی، 1381: 548)

درباره اهمیت سلامت جسمانی و حکمت درخواست آن از خداوند، کافی است بدانیم اهتمام به سلامت جسمانی، به نوعی اهتمام به پرهیزگاری و رشد اخلاقی نیز هست؛ چراکه کسب بسیاری از فضیلت های اخلاقی، در گرو سلامت جسمانی است؛ چنان که در مقابل نیز بسیاری از ناهنجاری ها و کژاندیشی ها، در بدنی بیمار و ناتوان ریشه دارد.

در واقع «ضرری که از کوتاهی در مورد مسائل بهداشتی و حفظ صحت افراد جامعه و رفع بیماری های آنان به اجتماع وارد می آید، بس گران است و جبران ناپذیر؛ زیرا این وضع، به از دست دادن نشاط جسمی و اراده و تصمیم و فقدان قدرت و از میان رفتن و صحت عمل و کم حوصلگی برای ایجاد محصولات علمی، و رکود زایش های فکری و علمی و آفرینش های هنری منجر می شود». (حکیمی، 1382: 67 و 68)

«... و با توجه به این سخن رسول خدا صلی الله علیه و آله که فرمود: «العِلمُ عِلْمان: عِلم الْادیان و عِلْمُ الأبْدان» علم دو گونه است: علم دین ها و علم بدن ها، اساسی ترین علومی که در ساختن تمدن اجتماعی لازم است، در «توحید» و «طب» منحصر شده است؛ یعنی باید هر جامعه ای را از جنبه خوراک معنوی و تربیتی (علم الادیان) و از جنبه تأمینات بهداشتی (علم الابدان) به سر حدّ کمال ممکن رسانید تا امر اول، ضامن حفظ فضیلت ها باشد که پایه جهش های مقدس است و امر دوم، ضامن صحت و سلامت گردد که سرمایه همه گونه پیش افتادن است و تمکن و استطاعات اجتماعی». (همان: 69)

«... و چنانچه زرتشت، پیامبر باستانی ایران و حضرت محمد صلی الله علیه و آله صدها سال پیش از تحقیقات و مطالعات جدید پزشکی، تأیید و تأکید کرده اند، سلامت روان با سلامت بدن ملازمه دارد و وقتی بدن انسان سالم نباشد، اختلالی در کار دستگاه های آن، همچنین دستگاه فکر و احساس پدید می آید. دردهای عضوی و دیگر رنج های بدنی، در فکر و روحیه انسان اثر می گذارد و این تأثیر به صورت های مختلف در زندگی اجتماعی ظاهر می گردد.... گسترش ارزش «سلامت» از انگیزش ضداجتماعی در شخص می کاهد و در مقاومت، بردباری و عدالت گرایی او اثرگذار است». (صانعی، 1389: 360 و 361)

نکته دیگر درباره اهمیت سلامت جسمانی، نقش آن در گوارا شدن زندگی و لذت بردن از موهبت هستی است. کسی که بدنی بیمار دارد، نمی تواند از موهبت های مادی خداوند اعم از خوردن، آشامیدن، تفریح کردن و... لذت ببرد، یا لذت کافی را ببرد. ازاین رو، این موضوع نیز سبب رنج روحی برای شخص و مایه آزار روانی برای او می شود. در حدیثی از امام صادق علیه السلام آمده است: «پنج ویژگی است که در هر که نباشد، زندگی او ناقص و ناگوار، عقل او زایل و دل او مشغول است: 1. تندرستی 2. امنیت 3. وسعت روزی 4. رفیق موافق 5. که جامع همه این فضیلت هاست، بردباری». (شیخ صدوق، 1385: ج 1: 414)

7. اخلاص در عمل

از درخواست های امام حسین علیه السلام در دعای عرفه، «اخلاص در عمل» است. آن حضرت می فرماید: «اَللَّهُمَّ وَالْإِخْلاصَ فی عَمَلی؛ خدایا عمل مرا خالصانه قرار ده». (قمی، 1381: 534)

به سبب ارزش و گران بهایی اخلاص و دشواری دستیابی به آن، در حدیثی قدسی، از آن به «سرّی از اسرار الهی» تعبیر شده است که خداوند آن را تنها در قلب کسانی که دوست شان دارد، به ودیعه می گذارد: «الاخلاصُ سرٌّ مِنْ اَسراری اِسْتَوْدَعَتْهُ قَلْبَ مَنْ اَحْبَبْتُ مِنْ عبادی؛ اخلاص، سرّی از اسرار من است که آن را [تنها] در قلب کسی که دوستش دارم به ودیعه می گذارم». (شهید ثانی، 1380: 133: حدیث قدسی به نقل از رسول اکرم صلی الله علیه و آله )

به تعبیر امام خمینی رحمه الله: «خالص نمودن نیت از تمام مراتب شرک و ریا و غیر آن و مراقبت و باقی ماندن بر آن، از امور بسیار مشکل و مهم است». (امام خمینی، 1373: 330) نشانه انسان بااخلاص، رها بودن کارهای نیک او از گرو ستایش دیگران و رستن از دام حب شهرت و کسب موقعیت اجتماعی است. در حقیقت، فرد مخلص، کسب تحسین و رضایت خداوند را بر جلب تحسین و رضایت دیگران ترجیح می دهد و بر این باور است که در دل عمل خالصانه، محبوبیت اجتماعی و عزت و کرامت نیز نهفته است. ازاین رو، وی از میان کارهای ریاورزانه که از او شخصیتی دروغین و لرزان در جامعه می سازد، و کارهای خالصانه که شخصیتی راستین و استوار را برای او به ارمغان می آورد، اعمال خالصانه را می پسندد و از ریاکاری ها روی برمی گرداند.

بنابراین، زشتی ریاکاری و زیبایی اخلاص را ـ از جمله ـ باید در همین رویکرد روان شناسانه و جامعه شناسانه آن جویا شد و بر این باور بود که شخصیت برآمده از ریاکاری، دروغین، اطمینان نکردنی و آمیخته با هراس و اضطراب است؛ در حالی که شخصیت شکل گرفته از اخلاص، حقیقی، اطمینان بخش و همراه با آرامش ژرف قلبی است.

دل اگر از سر اخلاص ز جا برخیزد

خضر چون سبزه ز بوم و بر ما برخیزد (صائب، 1368: ج 4: 645)

نکته پایانی درباره اهمیت و نقش جامعه شناسانه اخلاص، به تأثیر آن در ایمنی از «مردم زدگی» برمی گردد. توضیح آن که: کسی که در کارهای خویش فقط رضای خدا را در نظر دارد و تنها برای خدا اقدام می کند، هیچ گاه بر اساس پسند و سلیقه مردم رفتار نمی کند. در واقع، بعضی ها تصمیم ها، انتخاب ها، رفتارها و اساساً چگونگی زندگی خود را بر اساس پسند و سلیقه مردم تنظیم می کنند و در حقیقت، مرعوب خواسته مردم اند و در این باره آنچه برای آنها مهم است، خرسندی مردم است، نه بر اساس مصلحت و همسو با میزان استعداد و جایگاه خویش در اجتماع.

آنها اگر تصمیمی در زندگی می گیرند، نگران اند مردم در این باره چه می گویند، و اگر دست به کاری می زنند، از داوری مردم هراسان اند. برای آنها معیار کارها «داوری مردم» است، نه «درستی کار». طبیعی است چنین معیاری موجب می شود آنها برای جلب رضایت مردم، به انواع تکلف ها، رفتارهای تصنعی و ساختگی، و رفتارهای برخلاف میل قلبی دچار شوند و از زندگی آرام و همراه با آرامشی که از تنظیم رفتارها، اقدام ها و تصمیم ها بر اساس مصلحت و عقلانیت و اندازه توانایی خویش و ـ از همه مهم تر ـ رضایت پروردگار مایه می گیرد، محروم مانند. اینجاست که اخلاص، او را از همه قید و بندهای یاد شده می رهاند و رفتارهای او را بر اساس مصلحت و حکمت و همسو با رضایت پروردگار شکل می دهد و آنها را ـ جز در مواردی که باید به تعدادی از آداب عرفی و اجتماعی معقول تن درنهند و از رفتارهایی که به طور طبیعی به بی آبرویی و بی کرامتی آنان نزد مردم می انجامد، پرهیز کنند ـ از دام و تکلف مردم زدگی رهایی می بخشد. به تعبیر زیبای صائب:

ردّ و قبول خلق به یک سو نهاده ام

یک روی و یک جهت شده ام با خدای خویش (صائب، 1387: ج 5: 2444)

نیز:

قبول خلق شد از قرب حق حجاب مرا

سفیدرویی ظاهر، سیاهی دل شد (همان: ج 4: 1851)

منابع

امام خمینی. 1373. چهل حدیث. تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی رحمه الله. چاپ چهارم.

انصاری، خواجه عبدالله. 1385. منازل السایرین. شرح کمال الدین عبدالرزاق کاشانی. تحقیق و تعلیق: محسن بیدارفر. قم: بیدار.

حکیمی، محمدرضا. 1382. فریاد روزها. قم: دلیل ما. چاپ چهارم.

سنایی، حکیم مجدود بن آدم. 1381. دیوان. به سعی و اهتمام: محمدتقی مدرس رضوی، تهران: سنایی. چاپ پنجم.

شوپنهاو. 1388. در باب حکمت زندگی. ترجمه محمد مبشّری. تهران: نیلوفر. چاپ اول.

شهید ثانی. 1380. منیه المرید. تحقیق رضا مختاری. قم: بوستان کتاب انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم. چاپ پنجم.

شیخ صدوق. 1385. الخصال. ترجمه و توضیح یعقوب جعفری. قم: اندیشه هادی. چاپ اول.

صائب تبریزی. 1387. دیوان. به کوشش محمد قهرمان. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی. چاپ پنجم.

صانعی، پرویز. 1389. حقوق و اجتماع. تهران: طرح نو. چاپ دوم.

طباطبایی، سید محمدحسین. 1366. المیزان. ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی. تهران: بنیاد علمی و فکری علامه طباطبایی. چاپ دوم.

قمی، شیخ عباس. 1381. مفاتیح الجنان. قم: افق فردا. چاپ هشتم.

محمدی ری شهری، محمد. 1379. میزان الحکمه. ترجمه حمیدرضا شیخی. قم: دارالحدیث. چاپ دوم.

مصباح یزدی، محمدتقی. 1379. بر درگاه دوست. تحقیق و نگارش عباس قاسمیان. قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی رحمه الله. چاپ دوم.

مطهری، مرتضی. بی تا. گفتارهایی در اخلاق اسلامی. تهران: صدرا. چاپ اول.

مطالب مرتبط

نیایش / قسمت هایی از مناجات شعبانیه

خدایا، آن دم که تو را ندا می کنم، صدایم را بشنو و چون تو را می خوانم، پاسخم ده و چون با تو راز می گویم، مرا دریاب که به سوی تو گریخته ام و پیش روی تو ایستاده ام. پریشان و گریان و امیدوار، چشم امید به سوی تو دوخته ام، به سوی تو که از درونم آگاهی و از راز دلم با خبری. خدایا، اگر من لایق رحمت تو نیستم، ولی تو سزاوار لطف و کَرَم بی پایانی[؛ پس مرا از لطف و کَرَمت بی نصیب مساز، ای مهربان ترین].

دانشمند نیایش گر

دانشمندی بود که دیگران را برای صعود به قله ی دانش تشویق می کرد.

تقرب به خداوند با دعا و نیایش

اسلام راه‌های فراوانی را برای تقرّب بنده به خدا مقرر کرده است. اوّل راه علمی است که فرمود: «طَلَبُ العِلمِ فَرِیضَةٌ عَلَی کُلِّ مُسْلِمٍ؛ طلب علم بر هر مسلمانی لازم است».

خصوصیات ویژه روز عرفه

روز نهم ماه ذی الحجه الحرام را روز "عرفه" نامیده اند ، روز عرفه خصوصیات منحصر به فردی دارد ، اگر چه این روز بزرگ عید نیست ؛ اما از آن به عنوان یکی از اعیاد بزرگ یاد می شود ؛ چرا که در این روز بزرگ خالق مهربان، نگاهی ویژه به بندگان خود دارد ، روزی برای درخواست کردن و جواب گرفتن ، روز پاک شدن از گناهان بسیار، روز رهایی از آتش ....

دانشمند نیایش گر

دانشمندی بود که دیگران را برای صعود به قله ی دانش تشویق می کرد.

روز عرفه و فرصتها

یکی از ویژگی های مؤمن این است که می خواهد دائماً خود را به خدا نزدیک کند و پیوسته در جهت جلب رضای اوست. همانطور که در روایات بسیاری به توبه یا دعا و...سفارش شده

دانشمند نیایش گر

نگاهی کوتاه به بعد علمی امام سجاد(ع)

دانشمند نیایش گر

نگاهی کوتاه به بعد علمی امام سجاد(ع)

روز عرفه و نیایش

دعا، دعوت است و خواندن و مغز عبادت. پس عبادتی که دعا در آن نباشد، بی محتواست. همچنین نیایش به آن حالت روحی گویند که میان انسان و معبودش، رابطه انس و کشش ایجاد می کند. نیایش سبب نگرش مثبت به زندگی می شود.

۸ کاری که افراد موفق در طول روز انجام می دهند

برای چند لحظه عنوان شغلی خود را فراموش کنید هر کسی به دنبال راه کارهایی برای بهتر و موثرتر کردن کار خود است و حالا زمان آن فرا رسیده که لیوان های بزرگ قهوه خود را زمین بگذارید،

روز معلّم

معلّم، ماندگارترین واژه است که نام او برای همیشه با دیروز و امروز و فردای اهل خرد و اندیشه همراه است؛

شرح دعای روز اول

جهت بهره مندی مخاطبان ارجمند از لحظه های سراسر نور و معرفت ماه مبارک رمضان، شرح کوتاهی از دعاهای هر روز این ماه پرفضیلت را که توسط مرحوم آیت الله مجتهدی تهرانی(ره) بیان شده تقدیم می گردد. گفتنی است، مطالب ارایه شده با استناد به فایل های صوتی آن فقیه پارسا تنظیم شده است.

شرح دعای روز سوم ماه مبارک رمضان

'اللَّهُمَّ ارْزُقْنِی فِیهِ الذِّهْنَ وَ التَّنْبِیهَ وَ بَاعِدْنِی فِیهِ مِنَ السَّفَاهَةِ وَ التَّمْوِیهِ‏وَ اجْعَلْ لِی نَصِیباً مِنْ كُلِّ خَیرٍ تُنْزِلُ فِیهِ بِجُودِكَ یا أَجْوَدَ الْأَجْوَدِین.''

فقط ده روز فرصت دارید

اهمیت دهه اول ذی الحجة و اعمال آن با توجه به کتاب المراقبات

زمزمه های آسمانی

خداوندا ! وجودم را با حقایق اهل تقرب آشنا گردان و روش گروندگان به سویت را به من بیاموز». خداوندا! با تدبیر خود از تدبیرهای ناقصم بی نیازم کن و از اختیار خود بهره مندم ساز».

خصوصیات ویژه روز عرفه

روز نهم ماه ذی الحجه الحرام را روز "عرفه" نامیده اند ،

همه مشکلاتمان را در روز عرفه حل کنیم !

"دعا" رشته اتصال بنده با خدای خود است، دعا باعث ارزشمند شدن بندگان نزد خداوند متعال می شود ، قرآن کریم می فرماید : «قلْ ما یَعْبَؤا بِکمْ رَبِّی لَوْ لا دعاؤکمْ فَقَدْ کَذَّبْتمْ فَسَوْفَ یَکون لِزاماً»؛( فرقان، 77) بگو: اگر دعایتان نباشد پروردگارم به شما ارج و منزلتی ننهد.

اعمال شب و روز عرفه

شب نهم ذي الحجة از شب‎های متبرك و شب مناجات با قاضى الحاجات است و توبه در آن شب مقبول و دعا در آن مستجاب است. عبادت در اين شب، اجر صد و هفتاد سال عبادت را دارد.

خطبه مظلومانه امام عاشورا برای هدایت کوردلان

بررسی حوادث صبح عاشورا به لحاظ اسناد تاریخی دارای اهمیت زیادی است. اگر چه ممکن است برای برخی خوانندگان محترم، مضمون این مباحث تکراری باشد اما توجه به منابع اصلی در گزارش جزئیات حوادث مقطع مذکور ارزش خاص خودش را دارد.

بیعت با عاشورا

الا... ای محرّم! تو بغض گلوی تمام ستمدیدگانی تو خون خدایی که با خاک آمیخت، تو چشم گره خورده سالیانی، تو یادآور عشق و ایمان.

روز شادی ملت

از رادیو پخش شد. ملّت ایران فریاد شادی و شادمانیسر دادند. چراغ اتومبیل هایشان را روشن کردند. برف پاکن ها را به رقص درآودند.

به مناسبت روز درختكاري

از نعمت های پرارزش و حیات بخش در جهان هستی، درختان هستند که خداوند برای انسان آفریده است.

12فروردین روز جمهوری اسلامی

نهال انقلاب اسلامی که با نثار خون بهترین فرزندان ایران رشد کرده بود، سرانجام در 22 بهمن 1357 به بار نشست و با پیروزی انقلاب اسلامی زمینه مهم ترین همه پرسی تاریخ ایران زمین، جهت تعیین نوع حکومت، فراهم شد.

دستی که آتش نمی بیند

روز, جهاني, کار, کارگر, يازدهم, ارديبهشت پیامبر خدا حضرت محمّد صلّی الله علیه و آله و سلّم از غزوه * تبوک به مدینه باز می گشتند، یکی از اصحابی که نتوانسته بود همراه نبیّ مکرّم اسلام، پیامبر اعظم صلّی الله علیه و آله و سلّم در جهاد شرکت کند به استقبال ایشان آمد.

عید زیبای بندگی

روز عید فطر روز عید زیبایی های معنوی است. عیدی که زمین و زمان غرق در شادی و سور است و ساکنان زمین و کسانی که این لیاقت را یافتند تا بتوانند یک ماه، زیبایی های بندگی معبود را درک کنند اینک به شکرانه این بندگی زیبا، جشنی با شکوه به پا کنند...

راههایی برای بهتر سپری کردن یک روز شلوغ

گذران زمان به شیوه ی سیاه و سفید در کنار هم و در حالت تعادل کمک می کند احساس خوبِ موفق بودن و آرامش را تجربه کنیم. به این ترتیب کمتر پیش می آید که یک هفته بگذرد و گاهی یک فصل و شما اعتراف کنید که اصلا نفهمیدم زمان چطور گذشت!

روز مهندس (استاد البشر.خواجه نصیرالدین طوسی حکیم)

خواجه نصیرالدین طوسی حکیم، متکلّم، شاعر، فیلسوف، فقیه، دانشمند، اندیشمند، ریاضیدان، منجّم، خاتم الفلاسفة و عقل حادی العشر، قرن هفتم قمری است. ابو جعفر محمّد بن محمّد بن حسن طوسی، مشهور بهخواجه نصیرالدین طوسی حکیمکنیه‌اش «ابوجعفر» و به القابی چون «نصرالدّین»، «محقّق طوسی»، «استادالبشر» و «خواجه» شهرت دارد.

روز درختكاری

درخت نماد آبادانی و شاخص سبزی و خرمی و مظهر زندگی و باعث تلطیف هوا و موجب آسایش و رفاه مردم و صفا و پاكی طبیعت می باشد.

اسراف و زیاده روی های پایان سال

امام علی علیه السلام می فرماید: انسان حقیقت ایمان را درک نمی کند جز اینکه در وی سه خصلت باشد، دانایی در احکام دین، شکیبایی در مصیبت ها و خصلت سوم که مد نظر است، اندازه گیری خوب در معیشت است.

روز کار و کارگر

از امام صادق علیه السلام نقل شده که فرمودند: در تأمین مایحتاج زندگی خودتان سستی نکنید.

شرح دعای روز اول ماه مبارک رمضان

اگر در ماه رمضان همه کار ها برای خدا باشد؛ این روزه خاص الخاص هست و اینکه در دعا از خدا می خواهی اللَّهُمَّ اجْعَلْ صِیامِی فِیهِ صِیامَ الصَّائِمِینَ یعنی روزه مرا روزه خاص الخاص قرار بده.

سرّ روزه سی روز

چند نفر یهودی محضر رسول خدا صلّی اللَّه علیه و آله و سلم مشرف شده و داناترین آنها مسائلی چند از حضرتش پرسید در بین سؤالات عرضه داشت: برای چه خداوند عزّ و جل سی روز، روزه بر امّتت واجب کرده و بر امم سابقه بیشتر از سی روز فرض و لازم قرار داده بود؟

دحو الارض روز گسترش زمین

روز بیست و پنجم ذیقعده، همزمان با دحوالارض یعنی گسترش یافتن زمین است. در شب این روز نیز بر اساس روایتی از امام هشتم علیه السلام حضرت ابراهیم و حضرت عیسی علیهما السلام به دنیا آمده اند. همچنین این روز به عنوان روز قیام امام زمان مهدی موعود (عج) نیز معرفی شده است.

سفیدپوشان بردبار

اول شهریورماه هر سال، به مناسبت بزرگداشت ابن سینا، حکیم و پزشک سرآمد روزگاران، روز پزشک نامگذاری شده است؛ همو که به اعتراف همه عالمان شرقی و غربی، در ردیف بزرگ ترین دانشمندان تمام دوره های تاریخی این کره خاکی قرار دارد.

فرصت طلائی آشتی

عرفه طلوع خورشید آشنایی در آسمان ذی حجه است و عرفات محراب ترنم عارفانه های بندگی و عاشقانه های دلدادگی است.

شمیم دل انگیز استجابت دعا/به بهانة روز عرفه

خداوند بزرگ به دلیل غنای ذاتی که دارد، هدفی خارج از ذات نداشته، منفعت و فایده ای به او بر نمی گردد، اما چون حکیم است و کار عبث نمی کند فعل و کارش دارای هدف است

روز عرفه و فرصتها

یکی از ویژگی های مؤمن این است که می خواهد دائماً خود را به خدا نزدیک کند و پیوسته در جهت جلب رضای اوست. همانطور که در روایات بسیاری به توبه یا دعا و...سفارش شده و از طرف دیگر مکانها یا زمانهای خاصی برای اجات دعا یا قبولی توبه ذکر شده، برای جلب رضایت حق نیز اوقات یا مکانهایی بیان شده که مؤمن می تواند در آنها، به خداوند تقرّب جوید. خداوند، مهربان و بخشنده بوده و رحمت او همیشه بر خلقش جاری است، اما باید بدانیم برخی از اوقات یا در برخی از مکانها رحمت خداوند بر خلق بیشتر بوده و بخشش معاصی راحت تر می باشد، یکی از همین اوقات روز عرفه است. برای کسی که در جستجوی رحمت الهی است روز عرفه فرصت خوبی است تا بتواند رضایت خداوند را جلب نموده و از گناهان خود توبه کند در این نوشته سعی می کنیم به برخی از این فرصتها اشاره کنیم.

عید شکست شیطان

عید قربان، روز بزرگ آزمون بندگی و یکتاپرستی، روز شکست بزرگِ شیطان، روز ایثار و از خود گذشتگی، روز نجابت، وقار و ایثار اسماعیل و پیروزی ابراهیم و اسماعیل در امتحان بزرگ الهی، روز رمی در جمرات و غلبه بر شیطان بزرگ و همه شیاطین درون و روز صلابت و مقاومت است. عید قربان، یعنی عید رهیدگی و آزادی از اسارت نفس و اباطیل، به سوی شکوفایی ایمان و یقین، و رهایی از ذلت وابستگی ها و هر آنچه غیر خدایی و گمراه کننده باشد.

خانواده ی سالم با محیط زندگی سالم

در نظرگاه اسلام خانواده از تقدس ویژه ای برخوردار است؛

«سه یار دبستانی»

در کتاب تاریخ دبستان ما بیشتر از یک عبارت چند خطی دربارة واقعه 16 آذر 1332، چیزی نوشته نشده است. این نگاه گذرا و سطحی که گویا فقط از سر وظیفه به این واقعة مهم در تاریخ انقلاب صورت گرفته، اصلاً کافی نیست؛

روز دانشجو

امروز، روز رستاخیز اندیشه هاست؛ روز علم دوستی و حقیقت پرسی، روز طلوع اندیشه های نو، روز انسان های فرهیخته و بالنده، روز اندیشه های ناب و روز گسستگی جهل ها ونابخردی ها. امروز، روز پرده برداری از گمنامی ها و پرده پوشی بر سیاهی هاست. امروز، روزی است که دانش دوستان با دستان مهربان و اندیشه های نابشان از دوستی ها سخن خواهندگفت، از عشق ها، از زیبایی ها. امروز، روز دانشجوست؛ روز حقیقتی که دوستدار روشنایی است.

5 اسفند، روز بزرگداشت خواجه نصیر الدین طوسی و روز مهندس

سرزمين طوس ناحيه‌اي از خراسان بزرگ است كه خاستگاه دانشوراني بزرگ و تاريخ ساز بوده است. در جغرافياي قديم ايران، طوس از شهرهاي مختلفي چون «نوقان»، «طابران» و «رادكان» تشكيل شده بود و قبر مطهر حضرت علي بن موسي الرضا ـ عليه السّلام ـ در حوالي شهر «نوقان» و در روستايي به نام «سناباد» قرار داشت كه پس از توسعه آن، امروزه يكي از محله‌هاي شهر مشهد به شمار مي‌آيد.

ثواب شگفت آور درختکاری!!

روز 15 اسفند را روز درختکاری" نام گذاشته اند، واقعا شایسته است که در جامعه اسلامی به این روز اهمیت زیادی داده شود چرا که اسلام ارزش زیادی برای درختکاری قائل است و خداوند متعال پاداش های بزرگی برای این عمل در نظر گرفته است.

مروارید در صدف

قد دلجویش به شاخه شمشاد می ماند؛ سایه گستر و پربار.

ابوعلی سینا

ابن سینا در حدود 370 ق در بخارا زاده شد.

چهره های آسمانی

یکباره سکوت مسجد،مانند حبابی شکست.چشمان نماز گزاران،از حیرت و تعجب به روی سجاده هایشان خیره ماند.نجواهایی فضای مسجد را پر کرد و صداها درهم شد.هر کس چیزی می گفت.این چه صدایی بود که به گوش می رسید؟ صدای ناقوس ؟ آن هم در مسجد پیامبر؟!

روز دانشجو

دانشجو در دنیای امروز

برای کسی که به تحصیل اشتغال دارد، در صورتی می توان آینده ای درخشان پیش بینی کرد که همه ساعات و دقایق زندگی اش برنامه داشته باشد;

آشنایی با مفاخر شیعه«خواجه نصیرالدین طوسی»

امروز پنجم اسفندماه مصادف است با روز بزرگداشت حکیم بزرگ ایران زمین خواجه نصیر الدین طوسی. به همین مناسبت نگاه کوتاهی به زندگی و زمانه این حکیم بزرگ و خدمات او به فرهنگ و اندیشه ایرانی و اسلامی می اندازیم

عصر مغول و نقش خواجه نصیر و علامه

«در دین ستیزی مغولان، تشیع و تسنن سرنوشتی مشابه داشتند و آنان بر احدی رحم نمی کردند، چه شیعه و چه سنی!

روز مادر، نمودی از عمری در خدمت مادر

روز بیستم جمادی الثانی مطابق با ولادت اسوه مادران عالم، حضرت فاطمه زهرا علیها السلام و روز مادر و تکریم از شخصیت والای این موجود مقدس می باشد . به همین مناسبت در این نوشتار نگاهی کوتاه به مقام و منزلت و حقوق مادر در فرهنگ و اندیشه قرآن و اهل بیت علیهم السلام خواهیم داشت .

طلای سبز

من و تو با دست هایمان نهال کوچک را به خاک سرد اسفند می سپاریم و آفتاب، گرمای خویش را هدیه راه طولانی اش می کند و آب، با پاکی اش بدرقه شکفتن اش می شود.

نشانه های سبز

درختان، از نعمت های پرارزش و حیات بخشی هستند که خداوند برای انسان آفریده است تا همواره از فایده های گوناگون و بسیار آن استفاده کنند و پیوسته به یاد او باشد.

آری روز جمهوری اسلامی

با پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، خواست ملت در فروپاشی سلطنت استبدادی تحقق یافت. دولت موقت اسلامی، به فرمان امام خمینی رحمه الله مسئله رجوع به آرای عمومی ملت، درباره تغییر نظام سیاسی کشور را پی گیری کرد تا حکومت اسلامی که یکی از شعارها و خواسته های ملت در دوران مبارزه به رژیم پهلوی بود، شکل گیرد. بر این اساس، کمتر از بیست روز بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، رسما اعلام شد که رفراندوم تعیین نظام سیاسی کشور روز دهم فروردین 1358 برگزار خواهد شد. در این همه پرسی، پاسخ ملت موافقت یا مخالفت با «جمهوری اسلامی» بود؛ پاسخی که به حاکمیت اسلامی بر ایران انجامید.

«حرمت استاد» در آیات و روایات

امام صادق علیه السلام یکی از وظایف‌ متعلمان را تـواضع مـعرفی کرده و فرموده است.«نسبت به کسی که از او علم می‌آموزید(استاد) فروتن باشید.

قدس شریف؛ محور وحدت و رمز اقتدار

فلسطین از قدیمی ترین مناطق مسکونی جهان به شمار می آید، نام فلسطین را رومیان به این قلمرو اطلاق کردند و بعد از تجزیه امپراتوری روم به دو بخش شرقی و غربی، سرزمین مذکور به عنوان یکی از ایالات مهم روم شرقی تحت کنترل دولت بیزانس که مرکز آن در قسطنطنیه (استانبول کنونی) بود، درآمد.

امام خمینی ثابت و استوار از آغاز تا پایان روز قدس، روز اسلام

همه باید بدانند که هدف دولتهای بزرگ از ایجاد اسرائیل، تنها با اشغال فلسطین پایان نمی پذیرد، آنها در این نقشه اند که ـ پناه بر خدا ـ تمامی کشورهای عربی را به همان سرنوشت دچار کنند.

خصوصیات ویژه روز عرفه

کارهایی که باید در روز عرفه انجام دهیم!

عرفه روز همراهی و هم صداییِ با «یا ربّ» «یا ربّ» های امام حسین(علیه السلام) است. روز معراجِ دل های کربلایی است که همنوا با کاروان سالار عشق عاشورا، می خوانند: لااِلهَ اِلاّ اَنتَ سُبحانَکَ اِنّی کُنتُ مِنَ المُستَغفِرینَ ... . روز پالایش وجود از هر گونه تعلّق و شرک و گناه است، روز توبه!

روز دوم محرّم، نماد پایداری

آفتاب محرم برمی آید و کربلای دل را در پرتو خود می سوزاند. سرخی بیرق ایستادگی از گلدسته ی دست ها بالا می رود و در باد به حرکت در می آید. عطر شهادت مشام را می نوازد و چشم ها در انتظار طراوت اشک به تماشا می نشیند. عقربه زمان روی نقطه پنجم عشق قفل می شود. خواب ها از چشم های خسته می گریزد و حسینیه سینه ها سیاه پوش می شود. آری محرم شده و انتظار لباس های مشکی به سر آمده است.

27 روز شعر و ادب پارسی

مهم‌ترین اثر استاد شهریار منظومه حیدربابایه سلام (سلام به حیدربابا) است که از شاهکارهای ادبیات ترکی آذربایجانی به‌شمار می‌رود و شاعر در آن از اصالت و زیبایی‌های روستا یاد کرده‌است. این مجموعه در میان اشعار مدرن قرار گرفته و به بیش از ۸۰ زبان زندهٔ دنیا ترجمه شده است.

شبیه ترین مردم به پیامبر..

جوان، محتاج اسوه و الگوست. اسوه و الگوی جوان، باید جوان باشد؛ تا فضایل و کمالات این جوان دست یافتنی و ملموس باشد.

روز آزادی وجایزه

سیر و سلوک بندگان خدای رحیم در ماه ضیافت الهی که شب ها، روزها و تک تک ساعاتش بهترین اوقات بی مانند در طول سال محسوب می شود؛ میهمانان پروردگار را به «عید سعید فطر» که موسم پذیرش اعمال صالح و فصل اهدای جوائز به آنان است، می رساند.

روز عرفه و فرصتها

روز مباهله

مردان بزرگ مسیحی تازه به شهر مدینه رسیده بودند. آن‌ها 60 نفر بودند و با غرور راه می‌رفتند. بر تن هر کدام لباسی گران‌قیمت با جنس ابریشم و طلا بود

به بهانه روز مهندس

چرا روز مهندس با نام خواجه نصرالدین طوسی گره خورده است؟ محمد بن حسن جهرودی طوسی مشهور به خواجه نصیرالدین طوسی در تاریخ 15 جمادی الاول 598 هجری قمری در طوس متولد شد. او به تحصیل دانش علاقه زیادی داشت و از دوران کودکی جوانی در علوم ریاضی و نجوم و حکمت سرآمدو از دانشمندان معروف زمان خود شد.

روز طبیعت

سیزدهم فروردین ماه هر سال، روز پایان جشن های نوروزی است. در این روز، مردم بنا بر سنتی فرهنگی، از خانه ها بیرون می آیند و به دشت و صحرا و باغ می روند

پارسایان شب و شیران روز

امیرالمؤمنین، علی- علیه السلام- قال: ... فِیهِمْ رِجَالٌ لَا یَنَامُونَ اللَّیْلَ لَهُمْ دَوِیٌّ فِی صَلَاتِهِمْ کَدَوِیِّ النَّحْلِ یَبِیتُونَ قِیَاماً عَلَی أَطْرَافِهِمْ وَ یُصْبِحُونَ عَلَی خُیُولِهِمْ رُهْبَانٌ بِاللَّیْلِ لُیُوثٌ بِالنَّهَار .

شمع همیشه فروزان(روز معلم)

چندین سال است بهانه مقدس شهادت معلمی بزرگ و فرزانه، استاد شهید مطهری رحمه الله دست مایه قدردانی و تجلیل از معلم شده است؛ معلمی که انسان ساز و فرداپرداز است

امام خمینی ثابت و استوار از آغاز تا پایان روز قدس، روز اسلام

فاجعه بقیع، داغی فراموش نشدنی

سال قبل در هشت شوال یکی از غم انگیزترین حوادث جهان اسلام و تشیع به وقوع پیوست و جنایتکاران بی خرد وهابی و آل سعود به حریم آل الله حمله ور شده و بقاع متبرکه آنان در بقیع را ویران ساخته و اشیا باارزش آن را غارت کردند.

روز زیارتی مخصوص امام رضا علیه السلام

مرحوم شیخ عباس قمی در وقایع الایام و مفاتیح الجنان در فضیلت ماه ذی القعده و به خصوص روز زیارتی امام رضا علیه السلام می نویسد:

اعمال شب و روز عرفه

روز عرفه نهمین روز از ماه ذی الحجه است که اعمال مخصوص خودش را دارد. حاجیان در این روز در بیابانی نزدیک شهر مکّه به نام «عرفات» دور هم جمع می‏شوند و از ظهر تا بعد از غروب آفتاب، باید در آنجا بمانند. روز عرفه، روز دعا و نماز و راز و نیاز با خداست، روز بخشیده شدن گناهان است. بسیاری از گناهان در روز عرفه بخشیده می‏شود.

عبداللَّه بن حسن بن علی بن أبیطالب علیه السلام

شیخ مفید می گوید: وقتی مالک بن نسر کندی با شمشیر ضربتی بر سر مبارک امام حسین علیه السلام فرود آورد و او را ناسزا گفت! امام علیه السلام کلاهِ خود را انداخت و قطعه ای پارچه و کلاهی دیگر خواست و سر مبارک را با آن پارچه بست و کلاه را پوشید و بر آن عمّامه نهاد، شمر و همراهانش به جای خود بازگشتند.

40 نکته برای شما و همه زوج های دانشجو!

چرا ازدواج ها و پیوندها به جدایی می انجامد؟

سه قطره همیشه جاری

قلم های شکسته و دفترهای پاره را به یاد می آوری که این جا و آن جا، روی پله های دانشکده فنی افتاده بودند و فریادهای فرو خفته ای که از آن به بعد، هر سال، فضای دانشگاه را پر می کند.

حوراء مدینه

در و دیوار مکه را آیینه بندان کنید . آسمان مکه ار ستاره باران کنید . از عرش تافرش را با گل های یاس بیارایید . امشب خانه محمد ( صلی الله علیه و آله) میهمانی کوچک از آسمان دارد .

سرّ روزه سی روز چیست

حضرت حسن بن علی بن ابی طالب علیهم السّلام فرمودند:

روز عید فطر، روزه جشن و جایزه

امام حسن علیه السلام در روز عید فطر، به مردمی نگاه کردند که می خندیده و بذله گویی می کردند، پس حضرت در حالی که رویش را به طرف اصحاب خود برگرداند،

«حرمت استاد» در آیات و روایات

دحو الارض، آداب و احوال آن

روز بیست و پنجم ذی قعده هم زمان با «دَحْوُ الاَرْض» (گسترش یافتن زمین) است. در شب این روز نیز طبق روایتی از امام هشتم علیه السلام ولادت حضرت ابراهیم علیه السلام و حضرت عیسی علیه السلام واقع شده است.[1]

ستاره دنباله دار معرفت

از اقیانوس ابدیّت به سمت ساحل وزیده و عطر نامش خِطه «بعلبک» را، «بهایی» دیگر بخشیده بود.

راهها پیموده ام تا کوی تو

عرفات، نام منطقه وسیعی است با مساحت حدود 18 کیلومتر مربع در شرق مکه معظمه، اندکی متمایل به جنوب که در میان راه طائف و مکه قرار گرفته است . زائران بیت الله الحرام در روز عرفه - نهم ذی حجه - از ظهر تا غروب در این منطقه حضور دارند . در نقلی آمده است که آدم و حوا (ع) پس از هبوط از بهشت و آمدن به کره خاکی، در این سرزمین همدیگر را یافتند و به همین دلیل، این منطقه «عرفات » و این روز «عرفه » نام گرفته است . (1)

گناهی که در عرفه بخشیده نمی شود چیست

امیر مؤمنان علی(ع) درباره راز وقوف در عرفات فرمود: «عرفات، خارج از مرز حرم است و مهمان خدا باید بیرون دروازه، آن قدرتضرع کند تا لایق ورود به حرم شود».[1] از این رو، شب و روز عرفه دعاهای مخصوصی دارد که جزو فضایل برجسته و آداب مهم روز عرفه است. در حقیقت، خداوند این گونه مهمانان خود را برای ورود به خانه ای که پیامبران به طهارت آن قیام و اقدام کرده اند، تطهیر و پاک می کند؛ زیرا خداوند در خانه پاک، تنها مهمانان پاک را می پذیرد.[

روز به یاد ماندنی در تاریخ اسلام

پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله) هم زمان با مکاتبه با سران حکومت های جهان و مراکز مذهبی، نامه ای به اسقف نجران نوشت و در آن نامه از ساکنان نجران خواست که یا اسلام را بپذیرند و یا به حکومت اسلامی جزیه (مالیات) بپردازند و در غیر این صورت، به آنان اعلام خطر می شود. پیامبر گرامی اسلام تنها کسانی را که همراه خود برای مباهله برد: فرزندانش، حسن و حسین (علیهما السلام) (ابناءنا) و دخترش فاطمه (علیها السلام) (نساءنا) و از میان مردان تنها علی بن ابی طالب (علیه السلام) (انفسنا) بودند.

اسرای غیر از خاندان اهل بیت(ع) در کربلا چه کسانی بودند

پس از عاشورای حسینی، تعداد کمی از اهل بیت و یاران، زنده ماندند. آنان عبارت بودند از زنان و دختران و نیز کودکان که به خاطر کوچکی سن و یا بیماری و جراحت سخت، کشته نشدند، «عمر بن سعد» بعد از شهادت امام حسین علیه السلام زنان، دختران و خواهران و نیز بچه هایی را که زنده مانده بودند و امام سجاد علیه السلام را با خود به کوفه برد.

*سه ویژگی عدالت‌ساز و انسان‌پرور/ به مناسبت روز خبرنگار

امام جواد در بیانی بس سازنده و بیدارگر و بشردوستانه – که عدالت‌ساز است و انسان‌پرور و تضمین‌کننده‌ی کرامت و حقوق بشر – چنین فرمود: المُؤمِنُ یَحتَاجُ* الَی تُوفِیقِِ مِنَ‌الله،* *وَوَاعِظِِ مِن نَفسِهِ،* *وَ قَبُولِِ مِمّّن یَنصَحُهُ* *انسان با ایمان و پروا، در راه دشوار زندگی، هماره به سه گوهر سازنده و هشدار‌دهنده نیازمند است:*

شهید مدرس در سنگر مجلس

شهید آیة الله سید حسن مدرس در زمره نامورانی است که نسبش به حضرت امام حسن مجتبی (ع) می رسد . دوران صباوت وی در محیط کویری زواره و روستای کوچک سرابه (واقع در شرق اردستان و جنوب زواره) سپری گشت، جد و پدرش که از اهل فضل بودند و در محل به پارسایی و نیکوکاری شهرت داشتند به تربیت این طفل مبادرت ورزیدند . دوران نوجوانی و جوانی این شخصیت در قمشه، اصفهان و نجف در جهت کسب دانش دین و معارف اسلامی و تحصیل مکارم سپری گشت . در سنین جوانی به مقام رفیع اجتهاد رسید و از لحاظ علمی و فقهی شخصیتی نمونه و برجسته و مجتهدی جامع الشرایط، صاحب فتوا و شایسته تقلید بود . هر چند حاضر به طبع و نشر رساله عملیه خود نشد ولی در علوم اسلامی خصوصا فقه و اصول آثاری عمیق از خویش برجای نهاد .

گمنامان آشنا

روز معلم، روز بزرگداشت عشق و ایثار است. تجلیل از کسانی که علم را جرعه جرعه در جان ها جاری می کردند. خود لحظه لحظه می سوختند و با دانش خویش، جامعه را می ساختند و فردایی باشکوه را نوید می دادند. امروز، روز بزرگداشت کسانی است که الف قدّشان، در راه تعلیم خوبی ها خمیده شد. روز پاسداشت عزیزانی است که در سنگر علم و دانش، سربازانی با اخلاص و دانشمند تربیت کردند. امروز، روز یاد کردن از گمنامان آشناست؛ آنان که دفترهای خاطرات از عطر یادشان آکنده است.

روز عرفه و نیایش

نگاهی به ویژگی های خانواده فاطمی در سوره انسان با رویکرد تربیتی

قرآن و اهل البیت (ع) دو منبع نورانی برای هدایت و سعادت دنیوی و اخروی انسان از سوی خداوند در نظر گرفته شده اند. ازآنجاییکه خانواده نهاد مقدسی است و در قرآن به اهمیت آن تأکید شده است، الگوبرداری از خانواده کاملی همچون خانواده فاطمی در بستر قرآن و شناخت ویژگیهای آنان، ضرورت این پژوهش را مشخص میکند. اساس نوشتار حاضر که بر روش توصیفی - تحلیلی بناشده است. از نتایج حاصل این که؛ در این سوره پنج ویژگی مهم در معرفی این خانواده گرامی آمده است که عبارت اند از: ١. وفای به نذر ٢. معاد باوری ٣. اطعام نیازمندان ٤. اخلاص و ٥. ترس عذاب الهی در رستاخیز. با تحلیل این ویژگیها در سوره انسان با منابع نقلی و عقلی، مشخص شد که ویژگیهای یادشده در خانواده فاطمی از اثر تربیتی بالایی برخوردارند، به طوریکه اگر این ویژگیهای تربیتی در خانواده ها نهادینه شود، علاوه بر آن که موجب اعتلای خانواده می شود که جوامع تشکیل یافته از خانواده ها را متأثر میکند و بسیاری از معضلات و مشکلات تربیتی را به طور چشم گیری کاهش می دهد، نکته اساسی که میتوان بدان اشاره کرد این است که لازمه رسیدن به نتایج مثبت تربیتی شناخت صحیح معارف اسلامی از قبیل معارف و نکات تربیتی سوره انسان است.

مباهله سند برگزیدگی

آیه مباهله یکی از جلوه های خاصّ اصحاب کساء در آیات نورانی قرآن کریم است که در این مقاله گوشه ای از این تجلّیات را با بهره گیری از احادیث معتبر و مستند پیشوایان معصوم(ع) ثبت می کنیم.