مهرالبرز
امام حسن عسکری (علیهالسلام)؛ الگویی از جهاد علمی، فرهنگی و همدلی در برابر چالشهای زمانه
امام حسن عسکری(علیهالسلام) در روزگار پراختناق عباسیان، همچون دیگر امامان شیعه، رسالت امامت را در قالب جهاد علمی، فرهنگی و اجتماعی پی گرفت؛ جهادی فراتر از میدان نظامی که در عرصهی اندیشه، اخلاق و زیست دینی معنا یافت. حمیدرضا شریعتمداری، استاد دانشگاه ادیان و مذاهب، در این نوشتار نشان میدهد که چگونه سیرهی آن امام همام، الگویی برای تعمیق ایمان، تقویت هویت شیعی و همزمان حسن تعامل با دیگر مسلمانان بوده است.
.jpg)
سری از اسرار
به محضر امام حسن عسکری، علیه السلام، مشرف شدم. می خواستم که از ایشان سؤال کنم که جانشین پس از آن امام همام، علیه السلام، کیست؟ بدون اینکه سؤال خود را مطرح کنم، حضرت، علیه السلام، خود فرمودند:
لحظه های ناب سامرا
تبعیدیان تاریخ یا به نقطه ای دوردست فرستاده می شوند تا چشمی به آنها نیفتد و کم کم از یادها بروند و حکمرانان بی هیچ دغدغه ای آنچه می خواهند بر سرشان بیاورند و یا به نزدیکترین پایگاه حکومت فراخوانده می شوند تا تحت مراقبت خلیفه و امیر، آهسته بروند و آهسته بیایند و کسی جرات نزدیکی به آنان را نداشته باشد . و این دومین ترفند عمدتا درباره کسانی به کار گرفته می شود که حکومت، هم از جانب آنان نگران بقای خود باشد و هم جسارت بی حرمتی و گستاخی صریح نسبت به آنان را نداشته باشد .
ضامن آهو و تجلی آن در شعر فارسی
توده مردم و محققان با توجه به عقاید و مستندات خود امام رضا (ع) را ضامن آهو می نامند. در این زمینه داستان های گوناگونی در کتب تاریخی نقل شده است که عبارتند از:
امام رضا(ع) و تربیت فرزند
تربیت عبارت است از شکوفا سازی استعدادها و جهت دهی آن به سوی کمال مطلوب. تربیت ضروری ترین نیاز انسان در زندگی است. انسان بدون تربیت صحیح ره به جایی نمی برد، نه از باغ زندگی خویش میوه شیرین می چیند و نه کام انسانهای دیگر را از ثمرات درخت وجود خود شیرین می کند;و بالاتر آنکه نه به درک معنای انسانیت نایل می آید و نه به فتح قله های رفیع انسانیت دست می یازد.
ده ویژگی اخلاقی و کاربردی در سیره امام رضا علیه السّلام
امام رضا (ع) دارای عالی ترین و نیکوترین رفتارهای اخلاقی بوده و ویژگی های اخلاقی آن حضرت، بهترین الگوی رفتاری برای مؤمنان و دنبال کنندگان مکتب رضوی(ع) است. در این مقاله پس از ارائه تصویر کلی از اخلاق امام رضا(ع)، ده ویژگی کاربردی و مهم در سیرۀ آن حضرت را بازخوانی و مورد توجه قرار می دهیم.
قطره ای از علوم رضوی
جامی از شربت «سَویق»1 می نوشد و ذکرگویان، راه می افتد. سیمایش مصمم است و گام هایش استوار. آرام و مطمئن قدم برمی دارد. به محلّ ملاقات می رسد. درب قصر گشوده می شود. ستونی از نور به درون می دود و دسته ای روشنایی، گوشه و کنار قصر را فتح می کند. همهمه گنگی مجلس را فرا می گیرد. چشم ها به چهارچوب در دوخته می شوند. خلیفه از جایش بلند می شود؛ دست هایش را روی سینه اش گذاشته است؛ به سوی در ورودی قصر قدم برمی دارد. همین طور محمد بن جعفر2 و فرزندان بنی هاشم، که فروغ نگاه هایشان به سیمای پیشوایشان می افتد، در حالی که نوعی اضطراب در وجودشان نهفته است، از جا برمی خیزند.
امام رضا علیه السّلام و مدعیان تشیّع
«محمد بن ابی نصر بزنطی» یکی از اصحاب و یاران حضرت رضا(ع) و فردی دانشمند، فقیه، محدث و مورد توجه و عنایت حضرت رضا(ع) بود. وی می گوید: امام رضا(ع) در نامه ای به من چنین نوشتند: «إِنَّمَا شِیعَتُنَا منْ تابَعَنَا وَ لَمْ یخَالِفْنَا، وَ مَنْ إِذَا خِفْنَا خَافَ، وَ إِذَا أَمِنَّا أَمِنَ، فَأُوَلئِک شِیعَتُنَا؛ به درستی که شیعۀ ما کسی است که از ما متابعت کند و مخالفت ما را نکند و در هنگام ترس ما ترسناک و در هنگام آرامی و امنیت ما آرام باشد. پس آنان شیعیان ما هستند.»
سیره سیاسی امام رضا علیه السلام در برخورد با حکومت جور
ولایتعهدی امام رضا(ع) از نقاط حساس تاریخ شیعه به حساب می آید. محور اصلی این مقاله چگونگی تعامل امام رضا(ع ) با حکومت جور (به خصوص در جریان ولایتعهدی) است. مبارزه و مخالفت با حکام جور بر اساس اصول ثابت تعالیم شـیعه و نیز با توجه به مقتضیات زمانی و مکانی، می تواند شکل های گوناگونی داشـته باشـد و ایـن درست همان چیزی است که در سیره اهل بیت تجلی یافته است. مسئله ای که بر مبنای این تعالیم برای ما روشن شده این است که با وجود شـکل هـای گوناگون مبارزه با حکومت و حکام جور، هیچگاه توقف مبارزه و مخالفت سـفارش نشـده و حتی در سخت ترین شرایط، سازش با ظالمان مجاز نیست، اما توجه بـه شـکل مبـارزه و مصالح عالیه باید مدنظر قرار گیرد.
سبک سیاسی امام رضا علیه السلام با حکومت
شناسایی اندیشه و سیره سیاسی هر فرد، علاوه بر آنکه نمایانگر باورها و نقش آفرینی آنها در تعیین رفتار سیاسی است، نشانگر درک درست وی از ساختار سیاسی جامعه نیز هست. که امام رضا درک درست از جامعه داشتند و با هوشیاری، آگاهی از فضای جامعه و حکومت، تصمیم گیری منطقی و درست به دور از قدرت طلبی، و مناظره و ارایه نظرات در اوج اخلاق مداری توانستند فضای سیاسی زمان را به نفع خود تغییر دهند.