تنگه‌های بین المللی

🔵تنگه‌های بین المللی🔵
👤دکتر سیروس احمدی نوحدانی

✍🏻از ابتدای تهاجم آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، مطالب زیادی در مورد تنگه‌های بین‌المللی نوشته و بیان می‌شود از جمله اینکه در برخی از تنگه‌ها عوارض برای آمد و شد کشتیها دریافت می‌شود. لازم دیدم نکاتی را در این خصوص یادآوری کنم.👇🏻
1️⃣بر اساس کنوانسیون بین المللی حقوق دریاها (UNCLOS 1982)، تنگه‌های بین‌المللی تنگه‌هایی هستند که دریاهای آزاد را به یکدیگر یا به یک منطقه دریایی دیگر متصل می‌کنند و عبور از آن‌ها برای دریانوردی بین‌المللی حیاتی است. این تنگه‌ها تحت رژیم «عبور ترانزیت» قرار دارند. این بدان معناست که کشتی‌ها و هواپیماها حق دارند «بدون وقفه و مزاحمت» از این تنگه‌ها عبور کنند. در این رژیم، کشورهای ساحلی «نمی‌توانند عبور را متوقف کنند یا مانع آن شوند» و همچنین نمی‌توانند عوارض عبور دریافت کنند، مگر برای پوشش هزینه‌های مربوط به خدمات خاصی که ارائه می‌دهند (مانند علامت‌گذاری مسیر).

2️⃣مهم‌ترین تنگه‌های بین‌المللی که تحت رژیم عبور ترانزیت قرار دارند عبارتند از:
🔸1.  تنگه هرمز: بین ایران و عمان، که خلیج فارس را به دریای عمان و اقیانوس هند متصل می‌کند.
🔸2.  تنگه باب‌المندب: بین یمن و جیبوتی، که دریای سرخ را به خلیج عدن و دریای عرب متصل می‌کند.
🔸3.  تنگه مالاکا: بین شبه‌جزیره مالایا و جزیره سوماترا (اندونزی)، که دریای آندامان را به دریای چین جنوبی متصل می‌کند.
🔸4.  تنگه جبل‌الطارق: بین اسپانیا (جبل‌الطارق) و مراکش، که دریای مدیترانه را به اقیانوس اطلس متصل می‌کند.
🔸5.  تنگه دانمارک: بین گرینلند و ایسلند، که اقیانوس اطلس را به دریای گرینلند متصل می‌کند.

🔹تنگه بسفر، تنگه داردانل، تنگه مرمره، تنگه پاناما یا حتی کانال سوئز جزو تنگه‌های بین‌المللی محسوب نشده و تحت رژیم کنوانسیون بین المللی حقوق دریاها قرار ندارند به همین سبب برای عبور و مرور از آنها عوارض عبور دریافت می‌شود.
تنگه بسفر و تنگه داردانل وضعیت حقوقی متفاوتی دارند و تحت رژیم حقوقی کنوانسیون مونترو (سال 1936) هستند که پیش از UNCLOS 1982 تدوین شده است.🔹
3️⃣کنوانسیون مونترو شرایط عبور و مرور از تنگه‌های داردانل، مرمره و بسفر را تنظیم می‌کند. بر اساس این کنوانسیون کشتی‌های تجاری از آزادی عبور در طول روز برخوردارند، اما ممکن است نیاز به بازرسی‌های امنیتی داشته باشند. شرایط عبور برای کشتی‌های جنگی، به ویژه متعلق به قدرت‌های غیرمنطقه‌ای، محدودیت‌هایی دارد.
4️⃣ترکیه به عنوان کشور حاکم بر این تنگه‌ها، حق دریافت عوارض را بر اساس کنوانسیون مونترو دارد. این عوارض شامل هزینه‌های مربوط به خدمات ناوبری، بهداشتی و فانوس دریایی است. این عوارض بر اساس تناژ کشتی محاسبه می‌شود و به عنوان «هزینه خدمات» یا «عوارض عبور» در نظر گرفته می‌شود، نه به عنوان حق حاکمیت صرف بر عبور. میزان این عوارض نسبت به نوع کشتی متفاوت است.

5️⃣تنگه پاناما تحت کنوانسیون و رژیم حقوقی متفاوتی قرار دارد. این تنگه یک شاهراه آبی مصنوعی است که اقیانوس اطلس را به اقیانوس آرام متصل می‌کند و توسط دولت پاناما کنترل می‌شود. با امضای معاهده‌های تورسینوس-کارتر در سال 1977، کنترل کامل تنگه به تدریج به پاناما واگذار شد. این معاهدات، ضمن تضمین بی‌طرفی تنگه و دسترسی برابر همه کشورها، به پاناما اجازه داد تا بهره‌برداری و مدیریت آن را بر عهده بگیرد. بدین سبب برای عبور از این تنگه عوارض دریافت می شود.
6️⃣تنگه‌های هرمز، مالاکا، باب‌المندب، جبل‌الطارق، دانمارک تحت رژیم عبور ترانزیت هستند و اصل بر عدم دریافت عوارض عبور خاص است، اما می‌توان هزینه‌های مربوط به خدمات ناوبری و ایمنی دریافت نمود.